Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog

Présentation

  • : Solar - Plexus
  • Solar - Plexus
  • : Le Solar Plexus est le chakra du bien-être personnel, De notre ego, de notre énergie émotionnelle pour être en harmonie avec soi et avec son entourage dans un esprit de tolérance. Ce feu, cette force, cette lumière et cette énergie dont il est le siège déterminent notre personnalité et, par conséquent, notre place dans la société et nos réactions par rapport aux conventions, aux règlements et aux lois ainsi que notre sens de la hiérarchie. Le Chakra du Plexus Solaire régit nos rapports avec le c
  • Contact

.

.

.

ALBUM DE MES PHOTOS

   

Articles Récents

17 janvier 2008 4 17 /01 /janvier /2008 16:24

Fichier hébergé par Archive-Host.com
En photo : Simbad pendant les tournages pour un reportage sur la famille d’Armelle Jacquin et sa famille, connus comme "Justes de France".


JUSTES DE FRANCE EN AQUITAINE

L’HISTOIRE D’UNE PETITE FILLETTE JUIVE

Née  à Karlsruhe en Allemagne, Hélène Fraenkel a douze ans en avril 1939. Grace à l’OSE sa famille réussit à la faire passer clandestinement en France avec sa sœur. Les deux fillettes trouvent asile à Strasbourg. Lorsque les Allemands envahissent la France, l'OSE transfère Hélène, seule sans sa sœur, dans un orphelinat de Bergerac. Un soir, en 1942, des gendarmes français font interruption dans l'établissement et arrêtent plusieurs Juifs, dont Hélène. Déjà dans le car qui doit la conduire dans un camp, elle est remplacée au dernier moment par un Juif plus âgé et elle retourne à l'orphelinat. Il est alors décidé de lui trouver une cachette plus sure. Le directeur de l'établissement connaît la famille Jacquin près de Bergerac qui pourrait l'accueillir.

Paul Jacquin, importateur parisien de matériel scientifique, refuse de collaborer avec les Allemands et voit son entreprise réquisitionnée. Il se réfugie avec sa femme Marguerite et leurs cinq enfants, François, Armelle, Noëlle, Jean-Pierre et Bernadette au manoir de Sireygeol, proche de Bergerac, une vaste mais vieille bâtisse qu'ils louent. Cette famille a des liens avec la Résistance. Elle abrite des enfants juifs; munis de faux papiers d'identité. Mme Langweil, amie de la famille, leur amène des enfants de l'orphelinat juif de Bergerac tenu par Mme Weil. Ainsi, arrivent Hélène Fraenkel et Vincent et Bruno Léon. Hélène est la petite-fille d'un rabbin polonais, elle est pourvue de faux papiers au nom d' “Hélène Frenel” et au même âge qu'Armelle Jacquin. Les trois enfants resteront chez les Jacquin jusqu'à la Libération.

La famille Jacquin vit modestement et se livre aux travaux des champs avec l'aide des enfants et des réfugiés. Tous gardent les troupeaux et travaillent aux champs. Toute la famille des Jacquin est impliquée dans les sauvetages, aussi bien à Grenoble qu'à Paris ou en Normandie ou vivent leurs cousins, les Parodi. Mais aussi les amis: l'instituteur qui fournit les faux papiers, le maire, les fermiers voisins. Paul et Marguerite Jacquin ont ainsi pu sauver un résistant, Antoine Noël, des réfugiés de passage qui avaient besoin de “se mettre au vert», des aviateurs hollandais que François Jacquin, le fils de Paul et Marguerite, résistant, plaçait dans les fermes voisines avant de les aider à rejoindre des filières vers l'Espagne ...

Les Allemands et la milice française font parfois des descentes dans la région, à la recherche de maquisards et de Juifs. Les Jacquin cachent alors les aînés des enfants à la forêt tandis qu'Hélène est simulée dans une meule de foin. Les Jacquin avaient averti leurs jeunes pensionnaires de ne révéler à personne qu'ils étaient Juifs, et ce n’est qu'à la Libération qu'Hélène a découvert que les autres enfants étaient également. Après la guerre, Hélène demeura encore un an et demi chez les Jacquin, avant d'être envoyée dans l’établissement de l'OSE à Toulouse. Hélène évoquera la chaleur de la famille et tout particulièrement de la jeune Armelle qui dormait dans la chambre contiguë à la sienne. Pour sa part, Armelle se souvient d'Hélène comme d'une adolescente robuste qui ne pleurait jamais, mais avait désespérément besoin d'affection.

Hélène vit aujourd'hui en Israël et les « petites filles» sont restées en contact. Armelle, qui a appris l'hébreu, est allée rencontrer en Israël son amie et sa famille. À propos d'Hélène, Armelle Jacquin évoque “un monument de silence, de douleur et de courage ». Par leurs actions, comme par leur participation à la Résistance, tous les Jacquin n'ont eu de cesse de manifester leur hostilité à l'occupant.

Nomination: 1991- Dossier 4873 Sauvetage: Bergerac, Dordogne

Repost 0
6 novembre 2007 2 06 /11 /novembre /2007 23:19
                                                                 Fichier hébergé par Archive-Host.com

 

                           Hamlet, le prince impossible 

À l'âge de treize ans, dans un coin perdu de l'Europe communiste, Ismail Kadaré, naïf adolescent albanais, s'empare du Hamlet de Shakespeare pour y apporter une correction de son cru : "Je me souviens de ce jour ensoleillé d'hiver où j'ai pris le livre sur le rayonnage, cette fois non pas pour le recopier, mais dans une tout autre idée. Que les autres conservent leur Hamlet si ça leur chante, moi j'aurai le mien ! Après plus d'un demi-siècle, nous pouvons enfin découvrir le Hamlet de Kadaré. Bien que l'action de la pièce remonte à très loin, presque à l'époque du Christ, on aurait du mal à en trouver une qui concerne aujourd'hui d'aussi près les habitants de cette planète. Fascinés par elle, tous méditent et supputent sans fin à son propos. L'énigme commence dès la première réplique entre les murs du château d'Elseneur, quand dans la nuit et le brouillard on attend l'apparition d'un spectre. Elle gît dans la question : "L'histoire qu'on voit se dérouler sur scène n'en cache-t-elle pas une autre? Une autre que Shakespeare ne pouvait pas, ne voulait pas, n'avait pas le droit de raconter ?". Afin de percer le mystère du personnage le plus complexe du théâtre mondial, l'écrivain remonte à son berceau parmi les dunes glacées du Jutland, dans les sagas islandaises, les abîmes d'Oedipe et d'Oreste, pour le voir resurgir en celui qu'il désigne comme le "Hamlet extérieur", celui qui évolue à la surface de la terre dans le monde des vivants.
 


***


Le grand écrivain albanais relit pour son plaisir cette pièce. Et prouve qu'il ne s'agit pas d'une vengeance mais d'un crime. De temps à autre, inconsciemment, Ismail Kadaré farfouille dans sa bibliothèque et en retire « un ouvrage de première classe. » Avec Shakespeare, le Grand d'Albanie clôt une trilogie composé d'Eschyle, Dante et désormais de ce personnage tragique immortalisé par le dramaturge de Stratford-sur-Avon. En 1603, au Globe, Shakespeare fait jouer pour la première fois sa création dans ce théâtre qu'il a conçu lui-même. A lire tous les experts, « Hamlet simule la folie pour venger son père. » Depuis Avril brisé, roman clef de l'oeuvre de Kadaré, nous savons tous que la vengeance aveugle mine les Balkans. Un membre d'un clan tue un membre d'un autre clan et les crimes se perpétuent de génération en génération. Quand il lit Hamlet, Kadaré le relie à son histoire. Pour lui, la pièce n'est pas le récit d'une vengeance mais celle d'un crime.
 



 « Comme dans les régimes communistes, les crimes sont camouflés sous les habits pratique de la vengeance » analyse-t-il, calé dans son salon qui donne sur le boulevard St Michel. Si Hamlet était interdit en Chine, « la description des festins des princes ressemblaient trop à celle des hauts dignitaires du parti communiste chinois et était donc jugé trop dangereuse», en Albanie « la pièce était enseignée dès le lycée. » Pour anecdote, on doit sa traduction à « l'archevêque d'Albanie » s'amuse-t-il, faisant tournoyer son chivas dans un verre opaque. Preuve de l'importance que revêt la pièce dans ce pays, lorsque le théâtre de Pristina rouvrit en 1995 après la fin de la guerre civile, on joua Hamlet. L'Olympe de la littérature mondiale. Il y a quelque chose de touchant à voir un grand écrivain, régulièrement annoncé comme prix Nobel, relire un classique, en faire son miel, lui rendre hommage tout en déroulant un point de vue pas nécessairement en phase avec les universitaires qui ont consacré leur vie à cette oeuvre.



Dans sa bibliothèque idéale, il sort du rayonnage l'équipe Balzac, Rimbaud, Baudelaire. Et de se remémorer la conférence qu'il donna à la Biblothèque nationale espagnole à Madrid autour de Cervantès. Kadaré, fin limier des traditions orales, avait découvert que deux siècles avant la publication du Quichotte, des vieillards racontaient déjà l'histoire d'un pirate albanais, récit oral si proche de l'épopée couchée sur le papier par Cervantès. « Fascinant de constater comment le peuple de façon primitive s'approprie l'ombre d'un écrivain » constate-t-il. Qui sera sa prochaine proie? « Homère, peut-être » murmure-t-il, le regard songeur fixé sur son verre vide...
 

Repost 0
22 mai 2007 2 22 /05 /mai /2007 23:54


Fichier hébergé par Archive-Host.com

 

                                      IN MEMORIAM


Si je ne me trompe pas, c’était l’année 1994. Je me trouvais à Kuzbaba, une petite colline qui se trouve sur le centre de la ville de Vlora, ma ville natale en Albanie. De là on voyait un beau panorama : la baie et la mer bleu. Coté gauche, la presqu’ile de Karabrun et en face, la petite ile de Sazan et encore plus loin, l’horizon de la mer Adriatique. Cent kilomètres de distance de là, en face de chez nous, se trouvaient les cotes italiennes. J’étais là, en regardant ce paysage avec mon ami italien Giancarlo, qui avait avec con lui un téléphone portable. De là en haut, le signal de télécom italien était possible de se capter et ainsi il a profité de parler avec sa famille. Apres son conversation téléphonique, il me demanda : - Tu veux parler avec quelqu’un à l’étranger ? - Oui, je veux bien parler avec une amie à Malte ! - Sans problème, tu peux parler … J’ai pris son téléphone portable et j'ai fais le numéro d’Antoinette. C’était la deuxième fois que je parlais avec elle. La première fois c’était à Tirana, juste âpres la chute de communisme. Je me trouvais dans le capital albanais et la première chose que j’ai voulu faire, c’était de téléphoner à Antoinette. Je voulais faire, en fin un geste qui pour moi était interdit et bien sur pour sentir pour la première fois sa voix, après des longues années d’une longue correspondance. Je me sentais flatté car avant, parler à l’étranger c’était interdit par le régime. Je suis entré dans une petite cabine téléphonique et je sentais mon cœur qui battait très fort. Et, voila, j’avais cette heureux occasion de parler pour la deuxième fois. A travers les ondes j’ai écouté sa douce voix : - C’est toi, Vassil ? - Oui ! - D’où tu parle ? - Depuis ma ville, Vlora … - Tous va bien ? - Oui, ça va… Mais dis moi Antoinette, tu viendras un jour en Albanie ? - Oui, je vianderai mais, quand l’Albanie sera vraiment libre ! - Tu me promets ! - Oui, je te promets ! Et en finissant cette brève conversation, Antoinette a ajoutée : - Tu sais qu’une sœur à moi, se trouve actuellement en Albanie ? - C’est vrai ? - Oui, elle est avec la mission de Mère Teresa à la ville d’Elbasan. - Elle s’appelle comment ? - Anna … Anna Xerri … - Oh, quelle belle nouvelle. Je vais le rencontrer ! C’est possible ? - Oui, bien sur ! Elle sera très contente ! 

***
 
… Apres deux jours, j’ai pris le train pour rejoindre la ville d’Elbasan. C’était hiver et il faisait très froid. Jusqu’à la ville de Rrogozhine, j’ai fais la route debout. Le train était plein du monde. Il n’y avait de places libres. Les gens circulaient plus librement qu’avant. C’était dur, mais sur leurs visages, je voyais plus d’espoir, plus de vie, plus de joie. Il y avait justement deux ans que le régime communiste était tombé et les gens sentaient le doux vent et très cher de Liberté. Le train - une locomotive diesel tchécoslovaque avec une vingtaine de wagons verts de production chinois - marchait doucement sur l’Albanie centrale en parcourant les champs déserts de coopératives agricoles d’état, abandonnés déjà par les paysans. C’était triste à penser que le pays était si riche en eau et terres fertiles et dans le même temps tellement pauvre et ruiné. Hélas ! Le régime avec la destruction de lui-même avait détruit cruellement aussi la vie d’un peuple … Le train marchait et j’avais posé le front de ma tète sur le froid vitre de la fenêtre. Je regardais dehors, en vide. J’étais tombé dans des souvenirs et imaginations que c’était difficile a imaginer. C’était incroyable ! Comment était possible ? La sœur d’Antoinette se trouvait en Albanie et je ne savais pas ? En plus, elle était venu à aider les pauvres, les démunis, les rescapes, les gens malades et en difficultés. Je me sentais très ému car, pour moi, cette rencontre c’était pareille si je rencontrais Antoinette. Mon Dieu ? Comment les choses avaient changés ? La vie est comme un film, comme un roman. Avant, j’avais peur à écrire à Antoinette et maintenait, je pouvais librement aller a voir une personne étrangère, en plus une religieuse, la sœur de ma meilleure amie en Malte. 

*** 

… Elbasan se trouve au milieu d’Albanie. Une ville de 35 mille habitants. En autrefois, dans les années ’20 vu sa position géographique, cette ville était proposé à devenir le capitale de l’Albanie. Mais, après, le parlement d’époque avait décidé pour Tirana, une ville plus grande qui se trouve un peu plus au nord et Elbasan était oublié. Dans cette région, la religion musulmane est très présente et majoritaire. Les habitants chrétiens sont en minorité et, apparemment, la ville a héritée plus qu’ailleurs dans le pays, une forte conséquence par l’influence de cinq siècles d’occupation ottomane. Le "cœur" de cette ville avec son ancien quartier le plus peuplé, se trouve à l’antérieur d’une "ceinture" de anciens murs d’une large forteresse moyenâgeuse. Mais de qu’est-ce que est réputée cette ville ? Peut-être, pour le folklore, les belles chansons populaires d’amour accompagnes avec des consonances orientales ou, peut-être pour le très bon yogourt ou les délicieux gâteaux. Mais en faite, parlant de cette choses, il s’agissait du passé car le communisme, avait effacés tous les anciennes traditions, compris les gâteaux et les chansons d’amour. Pour l’idéologie du régime totalitaire, c’était primordiale de construire l’homme nouveau. L’homme du travail. C’était pour cela, qu’Elbasan était devenue une ville industrielle. Dans les banlieues de la ville était construit un gigantesque combinat métallurgique chinois. Mais le "progrès" industriel n’avait apporté ni le bonheur et ni la prospérité. Au contraire, il avait empoisonné l’air, les arbres et les rivières et les gens plus pauvres qu’avant, étaient devenus presque tous malades par la intense pollution ... 

*** 

… Mais ou était Anna ? Comment je pouvais trouver Anna dans une ville que je ne connaissais pas ? Sans doute en demandant ou était installée la mission de Mère Theresa. Et cela était facile, parce que c’était pour la première fois que dans cette ville les gens regardaient des sœurs, des sœurs de Mère Theresa. J’ai demanda une femme âgée et elle m’a montré la direction que je devais prendre pour y aller. Et, dans une petite ville, bien sur, n’est pas difficile de s’orienter… La mission de Mère Theresa était installée dans une petite villa, presque au centre ville. Une villa avec une petite cour, des gradins et une porte métallique. Je me suis dirigé vers elle et je suis arrêté devant la porte. J’étais émotionné ! L’émotion consistait sur le fait que j’étais devant une rencontre extraordinaire avec la sœur d’Antoinette ! Comment était Anna ? Est-ce que elle ressemblait avec Antoinette, que je l’avais vu seulement dans des photos ? J’ai mis le doigt sur un bouton et j’ai sonné. Depuis la maison, par le cityphone, j’ai écouté la voix d’une femme. - Bonjour ! Qu’est ce que vous - voulez ? - Bonjour ! Je veux rencontrer Anna Xerri !... - Vous êtes qui ? - Je suis un ami de sa sœur - Attendez une minute, monsieur … Et j’ai attendu. Apres quelques secondes, j’ai vu s'ouvrir la porte et une fille est sorti en descendent les escaliers, vers la porte métallique. Elle s’approcha et me salua en anglais : - Bonjour ! - Bonjour ! Je ne parle pas anglais. Parlez-vous la langue italienne ? - Oui, sans problèmes… - Je suis albanais, je m’appelle Vassil et je suis un ami de votre sœur, Antoinette. - Oh, tu es Vassil ? – répondit elle et m’embrassa comme une sœur. En écoutant mon prénom, son visage couleur brune mat était devenu plus douce et souriante. Ses yeux noirs aussi. - Venez, venez, entres ! – m’a dit elle très gentiment en me montrant la maison. Je la suivi derrière et nous sommes entres dans la dedans ou j’ai vu aussi trois autres sœurs. On a trouve un coin calme dans une chambre et elle continuait à me regarder en souriant. - Donc tu es Vasil, celui qui écrivait sans cesse des lettres depuis Albanie pour ma sœur Antoinette ? - Oui, c’est moi ! Elle me regardait sans parler et comme pour moi, je pensais que pour elle aussi, cette rencontre était un peu bizarre, incroyable et providentielle. - Et comment tu sais que je suis en Albanie, à Elbasan ? - C’est Antoinette que m’as dit. J’ai parlé avec ta sœur avant-hier au téléphone … - Ah, bon ?! - Oui … Apres passé cette présentation, le discours était devenu plus "libre". Je ne finissais à parler, de poser des questions. Comment était Antoinette, ses enfants. La mère et son père. Son frère John. Toute la famille Xerri. Je voulais savoir tous : - Eh, oui, Antoinette est déjà marie et elle a trois enfants. Elle habite dans une belle maison et moi, moi je suis ici en Albanie, avec la mission… Tu sais, j’étais petite mais je me souviens quand tu avais demandé à Antoinette de t’envoyer un magazine de cinéma, c’est vrai ? - Je suis très heureux de vous rencontrer Anna ! En plus avec la mission de notre Mère Theresa, une fille du peuple albanais. Tu saïs ? Nous tous, nous avons beaucoup soufferts. Moi aussi en tant que journaliste, je ne pouvais pas m’exprimer librement et j’ai eu des soucis et des punitions par le régime, aussi à cause de la correspondance que j’ai eu avec ta sœur. Chez nous, c’était interdit à écrire dans un pays occidental… Tu le sais ? - Oui, oui, je comprends la situation… Je ne connaissais pas l’Albanie avant mais, maintenait, je crois que je le connais un peu plus. Votre vie a été terriblement dure … répondit – elle. Et le discours continua. Et en parlant sur le passé et le présent de l’Albanie elle m’a dit en souriant : - Je sais aussi que notre Mère Theresa est d’origine albanaise. C’est pour cela que je suis sur que ce peuple trouvera le courage et les moyens de s’en sortir de cette situations. Nous sommes venues là pour l’aider … Et, en discutant le temps passait et je devais partir. Et j’ai lui dis : - Je dois partir maintenait, Anna ! - Oui, mais avant tu va manger avec nous. Le midi est passé et pour nous c’est l’heur de repas. Voila, nous allons faire la prière et après … a table ! J’ai voulu être avec Anna, c’est pour ce motif que je suis allé avec les sœurs, dans une petite pièce ou c’était improvisé un autel avec une croix en bois et un cadre de Jésus. J’ai reste a coté d’eux en écoutant en silence leur solennelle prière. Apres on a mangé du riz avec du de la viande de poulet. J’étais très content d’avoir passé deux heurs avec Anna. Le moment de partir était venu et j’ai donné quelques petits cadeaux pour qu’elle puisse les apporter à Malte, pour Antoinette. - Attends, moi aussi, je dois te donner quelque chose – dit elle et pour un peu elle est revenu portant sur ses mains deux cadres, un avec l’image de Marie la vierge et un autre avec le portrait de Jésus. - Oh, c’est un très beau cadeau pour nous. Je les garderai dans ma maison – je lui dis et en ce moments j’ai vu les yeux d’Anne en larmes. Nous sommes embrasses et je suis sorti à la rue. Je me sentais un peu troublé et biens - sur ému. Pour moi, c’était une émouvante rencontre inoubliable ! 

*** 

… L’octobre dernier, je me suis trouvé pour la première fois dans ma vie à Malte. Malheureusement, j’avais connaissance déjà de tous qu’était passé avec son destin. Anne Xerri n'était pas là. Elle était partie loin, dans un autre monde. Elle était décédée dans un accident automobilistique en Pologne. La nuit. En retournant de son travail, de son engagement à aider les pauvres, les drogues, les orphelins. J’ai su ce drame, il y avait trois ans et j’avais écrit une lettre de condoléance à sa sœur Antoinette et à toute la famille Xerri. Je me suis rendu a Sliema et j’ai pu visiter la maison d’Anna Xerri à 103, Triq Tonna. J’ai sonné et une jeune femme m’a ouvert la porte. J’ai prie de me laisser entrer dans cette maison. La jeune femme m’as dit que cette maison était vendu et qu’elle ne savait ou se trouvaient ses anciens propriétaires. Mais, malgré ça elle est montré gentille et m’a laissé entrer. Dans le couloir, sur une commode, j’ai vu un grand portrait de Mère Theresa. - C’est Mère Theresa … je luis dis. - Oui c’est une personne très chère a notre famille – répondit - elle troublé et avec les yeux mouillé de larmes. Je ne sais pas pourquoi a l’intérieur de moi même, j’ai senti un "doute". Puisque la maison Xerri était vendue et avait un nouveau propriétaire, comment était possible qu’eux aussi adoraient si spécialement, Mère Theresa ? Puis, je l’ai remercié et suis sorti dehors de la maison, dans la petite rue Tonna et je me suis assis sur le trottoir en face. J’ai fumé une cigarette et en regardant en haut, à la fenêtre du balcon traditionnel maltais en bois, j’ai vu s’apparaitre le visage d’Anne. Elle me souriait en me saluant avec sa main. Moi aussi je le salué et après, je suis parti en descendant vers le centre ville. Avant de retourner a la courbe de la rue, j’ai tourné encore fois la tète vers sa maison, comme si je voulais garder pour toujours vivante et inoubliable son image. Et j’ai dis : Merci Anna Xerri pour tous que tu as fait pour nous dans ta vie si courte ! Tu étais la meilleure ! Tu vivras pour toujours dans nos cœurs ! Dans mon cœur !... Je te salue Anna, je connais ton étoile dans le ciel !

Repost 0
19 mars 2007 1 19 /03 /mars /2007 18:42


Nga Simbad Detari

... Mike Bongiorno ( Majk Bonxhorno ) per ne qe e kemi ndjekur ate qysh atehere kur ishim shume me te rinj, ne ato pak aparate TV qe egzistonin aso kohe, ai eshte jo vetem nje nga pionieret e televizionit italian, por dhe nje kujtim, nje mit...( Ne Vlore, aso kohe, kishte vetem tre maresa televizive (1968 ). Ishte pikerisht ne nje ekran fluoreshent, ne nje aparat te tille te prodhimit sovjetik "Record",qe une e kam pare per here te pare imazhin e ketij prezantuesi te njohur, pa permendur me pas prezantimet per disa vjet rresht te Festivalit te Sanremos, te cilat i ndiqnim nepermjet radios.Me zerin e tij te thyer e me aksent anglo-sakson, me shkathtesine ne te shprehur, kulturen e gjere enciklopedike si dhe shpejtesine e improvizimit, ai hyri me dinjitet e besueshmeri ne mbare "shtepite" e italianeve te asaj kohe e, pastaj, edhe ne te gjoren Shqiperi te izoluar e te "larget" nje prezence kjo, e cila si per cudi, vazhdon gjer ne ditet tona...


Mike Bongiorno ne emisionin "Rischiatutto" ( 1970 )

Vertet qe eshte nje figure mitike ajo e Mike Bongiorno -s !... Bashke me Corradon e Enzo Tortora, ai krijoi aq e aq emisione, krijoi bile edhe personazhin e "drejtuesit televiziv", i cili gjer atehere nuk egzistonte ( ne kuptimin e sotem te fjales), e eshte merite e tij, ndofta, zbulimi i dhjetra e dhjetra personazheve te njohur te kenges,skenes e artit italian... Majk lindi para tetedhjete vjetesh ne SHBA, nga nje nene torineze e nje baba italo-amerikan. Ne Torino vazhdoi shkollen, gjimnazin dhe liceun e, ishte aty qe nisi te bashkepunoje pastaj, me shkrime te shkurtera informative, ne te perditshmen "La Stampa". Pastaj erdhi lufta e gjithecka u nderpre. Ai burgoset ne San Vittore, ku mes te tjerash njihet edhe me gazetarin e njohur Indro Montanelli e, pas kesaj dergohet ne kampet e punes ne Gjermani, ku arrin te shpetoje fale nje "operacioni kembimi" mes te burgosurve nga SHBA dhe atyre gjermane.


Mbas lufte, ne Amerike, ai ai rifillon veprimtarine gazetareske ne kuptimin e vertete te fjales e, fale nje deshmie te Departamentit te Shtetit e cila i hap dyert kudo qe shkon, nis qe andej bashkepunimin me gazeten "La Stampa" ne Torino e, me vone hyn ne RAI, fale nderhyrjes se Vittorio Veltroni -it i cili i ben thirrje qe te kthehet ne Itali per t'a ndihmuar qe te filloje ate qe mund te quhej me te vertete edhe "aventura" e tij televizive... Programi i tij i pare debutues ishte ?Mbritje e nisje "( Arrivi e partenze ) i cili nisi para celjes zyrtare te televizionot italian, nderkohe qe emisioni i tij i pare i tij me 1955, mbante siglen "Lascia o raddoppia", ( frymezuar pak a shume nga imitimi i emisonit televiziv amerikan ?Una domanda da 64 mila dollari?). Ishte ky nje sukses i madh, i papritur!... Aq popullor dhe i ndjekur, sa qe per te mos mbetur te shkreta, sallet e kinemave shtrengohen te transmetojne quiz -in e ketij emisioni pikerisht para seancave te filmit...Gjithe Italia "gozhdohet" para aparateve televizive per te ndjekur ate emison "suspense"...Nderkohe Mike behet edhe"pionieri" i rubrikes se reklamave te quajtur"Carosello", e cila shpejt u be edhe "fytyra" e ndryshimeve e "bum" -it ekonomik te atyre viteve ne Itali.

Me vone, Mike do te ishte prezantuesi i "Campanile sera" (1960), nje program lojnash me pjesmerjen e dy bashkepuntoreve te jashtem: Enzo Tortora e Renato Tagliani qe u zevendesua me pas nga Enza Sampo; pastaj "Fiera dei Sogni" (1963). Gjithmone e me popullor, Mike, mendon per nje program te ri ambicjoz dhe projekton e ve ne jete te njohurin "Rischiatutto". Eshte nje emision me pyetje-pergjigje i cili nis ne vitet '70 e qe behet nje fenomen tipik i asaj kohe per mbare shoqerine italiane. Ne te mund te fitohen shume para, por qe te arrihet kjo nevojitet nje pergatitje e vertete enciklopdike, pothuajse fenomenale. Emisioni vazhdoi nga java ne jave me fitues e te humbur dhe super-kampioni absolut ishte Massimo Inardi, nje fenomen i vertete ! "Sekreti" i emisionit ishte i thjeshte: fillohej me pyetje te rendomta ( sic ndodh sot ne France me emisionin "Chi veut gagner des millions" te Jean-Pierre Foucaud ) te cilat u drejtoheshin, ne te njejten kohe, tre konkuruesve e, pastaj, pyetjet beheshin gjithmone e me te veshira... Sa per anekdote, thuhet se ne nje emison te tille, Mike Bongiorno pat bere edhe pyetjen: Ku ndodhet nje krahine, emri i se ciles ne gjuhen italiane do te thote "Bongiorno"( Mirdita )... E, si per cudi, konkuruesi fenomenal e kish gjetur edhe ate: Ne Shqiperi ! - qe pergjegjur ai plot siguri ...

Me 1977 Mike Bongiorno njohet me Silvio Berlusconi i cili kish nuhatur prej kohesh se ne Itali, tashme, kish ardhur koha e hapjes se televizioneve private e ne hapin e pare qe ai ndermer per te vene ne jete ate ide, therret prane tij personazhet me me ze te televizionit RAI, nder te cilet: Corrado Mantoni, Raimondo Vianello, Sandra Mondaini e Mike Bongiorno. Mike Bongiorno, i cili tashme i njeh rregullat e marketingut dhe modelin e TV amerikane, eshte i pari qe ne emisionet e tij aktivizon sponsoret e kete gje e ben, pikerisht ne te parin TV privat ne Itali te quajtur "TeleMilano" ( ai qe ma pas do te behet i njohuri "Canale 5" ). Hapet keshtu nje kapitull i ri ne jeten e tij e, ne disa drejtime,edhe ne ate te vete Italise.Sukseset e emisoneve te tij,mbajne titujt "I sogni nel cassetto" (1980), "Bis" (1981),"Superflash"(1982-1985), "Pentatlon" (1985-1986),"Parole d'oro"(1987),"TeleMike" (1987-1992) dhe "C'era una volta il Festival" (1989-1990). E kjo pervoje e autoritet i madh e shpien gjer aty sa qe, me 1990, ai behet zv/president i kanalit televiziv "Canale 5".



Gjate prezantimit te Festivalit te Sanremos me 1997

Me 1989 Mike drejton me mjaft sukses emisionin "La ruota della fortuna", nje show lojnash te ardhur nga Amerika dhe arrin qe te realizoje me te rreth 3200 te tille ( puntata ). Ne karrieren e tij te gjate, ai ka prezantuar edhe njembedhjete festivale te kenges italiane ne Sanremo, ngjarja muzikore me e shenuar ne Itali, nderkohe qe me 1991 prezanton varietene "Bravo Bravissimo". Ai ka luajtur gjithashtu edhe ne disa filma, nder te cilet "Toto", "Lascia o raddoppia?" (1956), "Il giudizio universale" (1961), "C'eravamo tanto amati" (1974) dhe "Sogni mostruosamenti proibiti" (1983). Me 1 prill 2001 Mike, gjithmone i ri, njeri i tipit "inoksdidabel", niset nga Milano me nje ekspedite drejt Polit te Veriut, per te vezhguar nga afer efektet demtuese te kesaj zone nga ngrohja e vazhdueshme e tokes si rezultat i veprimeve jo ekologjike te shoqerise njerezore. Ekspedita e cila u pergatit per muaj te tere kushtoi dy miliard lira.Nderkohe, me rastin e tetedhjete vjetorit te lindjes, Presidenti i Republikes Italiane Carlo Azeglio Ciampi e ka dekoruar ate, me urdherin "Grande ufficiale dell' Ordine al merito della Repubblica".

Gezuar Ditelindjen Mike ! Qofsh gjithmone "inoksidabel" ! ... Allegria!... Allegria !...

 

 

 

 

 

22 Qershor 2005
Repost 0
14 janvier 2007 7 14 /01 /janvier /2007 19:52
Fichier hébergé par Archive-Host.com
                                                 Robert Martiko 
 
                   Pénombres d’âmes perdues
                                                                             ( Roman )
 
Né à Gjirokaster ( sud d’Albanie) en 1948, mon ami d’enfance Robert Martiko a vécu dans la ville de Vlora jusqu'à la fin de ses études lycéennes. Puis, après le service militaire, il a été diplômé ingénieur à l’Université de Tirana en 1977. Sa famille a subi les plus dures et horribles persécutions du régime communiste. Après avoir été mis en prison deux fois, son père Dino Martiko, ardent opposant au régime et homme de grande valeur humaine, est mort dans une prison de Tirana, en 1985. Vivant dans cet enfer, Robert préféra se maintenir dans l'ombre pour ne pas avoir à subir lui aussi, la même persécution que son père. À la chute de la dictature, il en profite pour s'évader en Grèce avec sa femme et ses deux enfants. Féru de langues étrangères et de culture classique et moderne, il commence à écrire ses premiers textes littéraires. Son premier roman publié en août 2006 est intitulé « Pénombres d’âmes perdues ». Dans cette œuvre écrite d'un style remarquable, presque Kafkaïen, il parle non seulement de son choc antérieur et ses souffrances personnelles causées par le régime, mais aussi de l’admiration qu'il portait au caractère d’acier de son père. Considérant les persécutions politiques vécues dans son pays comme des événements uniques dans l’histoire de l’humanité, il essaye, dans son roman, de nous donner une fresque profonde empreinte des dimensions psychologiques et spirituelles de l’époque totalitaire. D’après lui, dans les sociétés totalitaires, ainsi que dans les démocratiques, l’élément fondamental de la liberté et la justice humaine se basent sur la formation et le caractère de l’individu. Le but de ce roman est d’expliquer que le problème éternel de l’humanité n'est pas seulement issu des modèles sociaux et des formes d'idéologie, mais aussi du caractère de l’individu, son âme et son éducation en général. Actuellement, Robert Martiko vit à Corfou (Grèce), goûtant la liberté à laquelle il a tant rêvé .…
 ( Ci dessous une critique de Simbad sur le roman ).
 
 
RRËFIME MBI DHUNËN DHE SHENJTËRINË
 
( Shënime për romanin e Robert Martikos "Dritëhije shpirtrash te humbur" si edhe për gjithë ata që pranuan Ferrin për të ruajtur të lirë Shpirtin )
 
Nga Vasil Qesari
 
Ishte një takim i këndshëm dhe krejt i papritur, ai që më ndodhi para pak kohesh, me shokun tim të fëmijërisë, Robert Martiko. Kishin kaluar shume vjet pa u parë dhe, natyrisht, siç ndodh rëndom në të tilla raste, u përfshiva nga kujtimet e së kaluarës. Kjo, me së shumti u ndodh të gjithëve, por unë për to do të doja të zgjatesha pak sepse, pikërisht në ato vite tashmë tepër të largëta - unë mbaja të gjalla e të paharruara, shume kujtime të dashura.
Roberti ishte një nga shokët e klasës, i cili u bë si te thuash jo vetëm miku, por edhe idhulli im. Një lloj Stritfordi si ai i David Koperfildit.  Kjo pat ndodhur nga që qysh në vogëli e me pas, ne vazhdimësi, unë kisha pasur “instiktin” të shoqërohesha me shokë me të ditur e me te fisme se vetja. Ka qene ajo, një kërkese ekzigjente e imja, e cila me ka shoqëruar gjatë gjithë jetës e që gjithmonë e kam kërkuar e pranuar, me ndërgjegje e dëshirë. Roberti ishte i tille. I ditur, i zgjuar, i sjellshëm, i pastër, i kulturuar dhe miqësor. Por, nga ana tjetër, duhet të them se krahas tyre, Roberti kishte edhe një natyre te turpshme e mjaft delikate. Të tërhequr, të heshtur e të mbyllur në vetvete. Dhe ishte pikërisht, ajo anë e natyrës se tij e cila për mua, përbente diçka e cila endej mes habisë, kureshtjes dhe misterit ...
Tani, kur mendoj për ketë gjë, i jap të drejtë moshës. Pafajësisë sonë. Inoçencës. Ne ishim atëherë të vegjël, të njomë, me shpirtra fare të bardhe e të pastër. Si zogj delikate në fluturim. Pa ditur ku shkonim. Te lëshuar ne jetë, me harenë e moshës edhe pse ne shtrëngime e varfëri dhe ishte krejt e natyrshme te mos arrinim të mendonim se, jashtë botës së shkollës, miqësive, prapësive e lodrave tona, ekzistonte një botë tjetër e cila i kish ndarë njerëzit në dysh : në ata me “biografi të mirë” te cilët përbenin shumicën e në ata me “biografi te keqe”. Miku im fatkeq, Roberti, bënte pjese në “kategorinë” e dytë, pra ne atë të atyre që kishin “njolla” e që duhej te rronin me friken e dhunës. Babai i tij kish qenë dy herë në burg e, shoku im i gjorë i shokuar dhe i tmerruar nga ato ç’kish përjetuar familja, padyshim që do të paraqiste një tipologji e karakter të "vështire"…
Pas viteve të vegjëlisë e atyre të shkollës së vjetër të lagjes Muradie, ne do të ndaheshim. Roberti vazhdoi mësimet në një shkolle tjetër e unë në një tjetër. Shiheshim gjithmonë e më rrallë e vija re se gjithmonë e më tepër, ai po mbyllej ne vetvete. U bënte bisht njerëzve te njohur, takimeve e diskutimeve, si edhe zgjatjes së kohës së ndenjjes me ta. Më pas, rrugët tona do përshkonin trase të ndryshme. Unë do të jetoja i lirë ( le ta quajmë kështu ), në një vend rrethuar me tela me gjemba e bunkerë, por me sytë gjithmonë drejt horizontesh të ndaluara, ndërsa ai do të përjetonte Ferrin dhe histerinë vrastare të sistemit. Familjen e tij fisnike do ta ndiqnin pas, pa lodhje e pushim, klithma të pafund hienash e ulërima çakejsh të përgjakur ...
Qe ky një largim i detyruar. Ndarje “klasore” Ose me sakte detyrim për ndarje. Për harrim, largim, mohim, shkëputje nga gjithçka. Kjo s’ishte as dëshira e as zgjedhja e tij, por një mënyrë për të shpëtuar, për të mbijetuar. Ndryshe nga mosha e gjallë e adoleshencës, ai pësoi pra atë ftohjen fatale me gjithçka përreth tij. Përfshirë edhe shokët. E, në një vetmi të tillë polare, për të shpëtim u bë pikërisht arratisja nga realiteti, shkëputja prej tij. Për të shikuar gjetkë, për te ëndërruar gjera të pabesueshme, për të përjetuar haliçunasione dhe mirazhe të paimagjinueshme, për të ndërtuar një botë të fshehtë personale, në një univers qëllimi i të cilit qe pikërisht shkatërrimi i trysnisë së asaj bote.
E me sa duket e ( e këtë e tregoi koha edhe pse për këtë kam qenë gjithmonë i sigurte), miku im i vjetër Robert Martiko, kish arritur që megjithë tmerret e "kohës së kolerës", të mund të ruante pikërisht atë që ishte e do mbetet gjer në fund, qëllimi, ideali, mburrja dhe filozofia e ekzistencës së tij: pikërisht pastërtia pothuajse hyjnore e shpirtit të tij dhe fakti që gjatë kalvarit të tij beri për moto të jetës atë që kurrë, as dje e as sot, të mos mendojë të ndërtojë lumturinë e vet mbi fatkeqësinë e të tjerëve. Ishte e vërtetë që të tjerë e kishin bërë atë ndaj familjes së tij, por ai ish përbetuar se do të ndiqte shembullin dhe amanetin e të atit e nuk do te guxonte kurrë, as ta shkonte nder mend një gjë të tillë ...
 
***

Para dy javësh, Roberti, më dërgoi nga Korfuzi romanin e tij të parë, të titulluar ”Dritëhije shpirtrash të humbur”. Duhet t’i u them sinqerisht se shkrimi e botimi i një libri, i një romani, në ditët tona është bërë fenomen tepër i rëndomtë e, për mua kjo nuk përben ndonjë eveniment. Jetojmë, vërtet në një kohë kur, ndofta, malli më i lirë dhe më i zhvleftësuar se gjithçka është pikërisht “fjala e shkruar”. Por, shkrimi i një libri prej Robert Martikos,vendimi i tij për ta bërë këtë akt, për mua kish një domethënie mjaft të madhe. Pse ta mohoj, jam i sinqertë: dëshiroja të dija gjer ku kish shkuar ajo dhunti e tij e hershme të cilën unë ja njihja, lidhur me shkrimet dhe pasionet e tij letrare e për me tepër se si ish vështruar, në ç’optike, në ç’formë ish realizuar pikërisht ajo aftësi, ajo dhunti e tij. Për më tepër, pas një jete të tij, me të vërtete unike. Një jetë e cila mund të cilësohet pa hezitim, si një monument mortor shpirtrash të humbur por njëkohësisht edhe hyjnorë. In Memoriam, për një familje e cila për mendimin tim përfaqëson pa mëdyshje, me historinë dhe tragjedinë e saj, pothuajse gjithë kronologjinë e  tmerreve të Lindjes komuniste.
Thashë pak më lart se, për fat të keq fjala e lirë, është sot për shqiptaret ndofta “malli” më ordiner, më i lirë, më i zhvleftësuar në tregun e lirisë aq të ëndërruar e të shpërdoruar keqas por, megjithatë mendoj se në atë pak letërsi të vërtetë të post-diktaturës të krijuar gjer tani, po ravijëzohen siluetat e disa krijuesve të cilët edhe pse tepër të paktë, premtojnë të bëjnë vërtet një letërsi të madhe. Pa e tepruar, kam bindjen të them se, një prej të paktëve, është Robert Martiko. Prandaj, romani i tij, mendoj se duhet lexuar patjetër ! Sepse, ai, s’mund të tregohet e as të komentohet, ashtu siç ndodh rëndom në shkrime të natyrës analizuese a kritike, që bëjnë ketë gjë për libra të tjerë. Të paktën, unë, nuk ndjej ta kem një aftësi të tillë. Kjo, nga që duhet të futesh vetë në universin e tij e, për rrjedhojë të kuptosh se ajo që të ndodh sa lexon faqet e para të tij, është ndërgjegjësimi se ke të bësh me një krijimtari “ndryshe” nga ajo çka jemi mësuar të lexojmë.
Është pikërisht kjo gjë, pra të shkruarit “ndryshe”, e cila bën që lexuesi të ndjehet nenë efektin e një tronditje të thelle, ose më saktë të një traume. Kjo, për vetë faktin se aty zbulon ngjarje, situata, personazhe, sentimente dhe galeri tipash kafkianë; një univers ku operojnë qenie dhe situata pothuajse absurde. Ato, i rrëfen një shpirt endacak fantazmë i cili na rrëfen ngjarje renqethese, një eremit ëndrrash e përfytyrimesh i cili zotëron mjeshtërinë rembrandiane të pikturimit të shpirtrave e ka forcën dhe magjinë të flasë, të ndeshet, të grindet me vetë shpirtrat e përtejvarrit. Një njeri i cili ndjek, hap pas hapi, hijet e tyre duke u kërkuar me ngulm të vërtetat, gënjeshtrat dhe misteret që kanë marrë me vete.
Të gjitha këto, zhvillohen e trajtohen me një stil të treguari që here pas here del nga “kodet” e vetë rrëfimit letrar por, kjo nuk ndodh e s’është qellim në vetvete. Nuk është një tekë apo kapriç prej snobisti, për të na habitur me prozën e tij, por rrjedh natyrshëm nga që vetë autori ka përjetuar gjithçka që rrëfen. Ne thelb ajo është vete jeta e tij. Duket sikur kemi të bëjmë me një shkrimtar që kur nis procesin e rrëfimit, ngjan me një pacient të Froidit, i cili ulet pa mëdyshje në Divan, shtrihet paq mbi te dhe nis të rrëfeje pa pikë ndrojtje, çdo gjë qe del jashtë kufijve të së zakonshmes. Një udhëtim shartesë mes reales dhe absurdes, mes qiejsh qe pikojnë vrer e gjak, mes mjegullash nebuloze të jeshilta si helmi i nepërkave ...
 
***

Duke marrë përsipër rolin e investiguesit të shpirtrave njerëzore, të atyre që vuajtën, rezistuan  e humben pa varr, Robert Martiko, merr përsipër misionin haluçinanat të bredhë si një magjistar kristian apo guru indian, të endet nëpër botë për të kërkuar gjurmët e tyre, për t’i ndjekur ata nga mbrapa. Për t’u bërë cipëplasur e i pa fytyrë, pikërisht për të mësuar prej tyre, ato që ishin pengjet dhe amanetet që s’i thanë dot, ndriçimet e jetës se tyre plot dritë e pjesët e errëta, të fshehura, të mbuluara me mjeshtëri.
Shpirtra që heqin e vuajnë edhe aty ku tashmë janë, nga që janë mallkuar përjetë për të mos gjetur prehje kurrë. Duket se edhe vetë misioni i këtij shkrimtari, i cili endet nëpër botë, është pikërisht që të jetë një trazues eternel shpirtrash. Një trazues shpirtrash, në kuptimin e parë të fjalës për atë që lexon librin e tij, pra të lexuesit e, në plan të dytë, të atyre që janë dhe mbeten brenga e tij. Për njerëz që s’jetojnë më, por që kanë lenë të lirë në univers shpirtrat e tyre të cilët enden pa pushim rreth autorit që vuan e s’arrin te shkëputet nga makthi i tij lëngues.
Është kjo, ndofta, arsyeja pse në roman i njëjti personazh, ndjek të njëjtën temë dhe variacion brenge e na shfaqet në pjesë të ndryshme të rruzullit tokësor: në Kinë, Rusi, Suedi, Francë, ishujt e Egjeut e padyshim, në vendet e Lindjes e në mënyrë të veçantë në Kënetë – një vend që dihet se për kë bëhet aluzion e kush është e që autori parapëlqen të mos ja zërë emrin në gojë. Kjo ndodh nga që ai, dëshiron të dalë nga rrëfimi autobiografik e, shembulli i vuajtjes dhe ideve të tij, të marrë një karakter universal. Sepse e Keqja edhe pse jetoi për një kohë të gjatë në një pjesë të mirë të botës, qëndron jo vetëm në natyrën e ideologjive totalitare por edhe të vetë njeriut. Është pra, njeriut, të cilit duhet t’i kërkohet të kuptojë qëllimin dhe vlerën  e ekzistencën e tij, pse - në  e saj e për rrjedhojë, përsosjen, purifikimin, lartësimin, idealizmin e tij  ...
***

... Njihet nga të gjithë i mirënjohuri “Kompleks i Edipit”, ajo tërheqje misterioze dhe e pashpjegueshme që i afron aq shumë djemtë me nenat e tyre. Por, si në shumë gjëra të tjera “ndryshe”, te Robert Martiko kemi të bëjmë me një “kompleks” tjetër. Kompleksin ndaj të atit, ndaj personalitetit, sjelljeve, fjalëve, ideve dhe qëndresës së tij. Është e pamundur që në ketë libër, i cili është njëkohësisht një himn për shpirtin e tij të humbur, vendin kryesor të mos ta zërë kudo e kurdoherë, direkt apo indirekt, prezenca, hija e atit të tij, Dino Martiko – modeli jo vetëm gjenetik e atëror i autorit në fjalë, por edhe adhurimi e pengu, plaga që vazhdon të rrjedhë gjak e, bashkë me të premtimi për ta çuar gjer në fund fjalën dhe veprën e tij.
E pohoj, duke lexuar librin në fjalë, jo pak herë me është shfaqur edhe mua para syve i gjallë "in memoriam", imazhi i tij. Një burrë fisnik, i heshtur dhe i qetë. I njohur në Vlorë e gjetkë. Me pamje krenare e shikim të rreptë që rrëfente qartë jo vetëm vuajtje por dhe pamposhtje, trimëri, guxim e mospërfillje. Mendoj se, ai i përkiste vërtet një tjetër universi e pa dyshim, e radhiste veten jashtë realitetit që e rrethonte. Dino Martiko, ishte një njeri i drejtë dhe idealist. Ai, u burgos tri herë nga diktatura e të tretën, hoqi shpirt në burg. Gjer në vdekje, ai qëndroi i papërkulur, duke ruajtur me fanatizëm figurën e tij të pastër morale, pa asnjë njollë në ndërgjegje. Varri iu gjend, pas rrëzimit të diktaturës. Eshtrat e tij, u prehen në fshatin e tij të lindjes, vetëm në vitin 1994 ...
Robert Martiko pohon se, ka qene fat i madh e vendimtar për personalitetin e tij, qe të jetonte pranë një njeriu si ai. “Nga ai – thotë ai  - mësova pikërisht se gjer ku mund të arrijë forca dhe madhështia e karakterit njerëzor. Pikërisht: në nivelin absolut. Kur e arrestuan, ai nuk bëri kurrë lëshime në hetuesi. Sa më shumë ta shtrëngoje aq më shumë gjente forca për të reaguar. E tillë ishte edhe nena ime. Kur atë e morën në hetuesi, në burgun e tim eti dhe e mbajtën aty për disa ditë, ajo kish vajtur aty e përgatitur. Kish fshehur në fustan dy copa brisku të thyera. Sipas saj, në se hetuesit do te arrinin ti prishnin mendjen, do të priste me to venat e gjakut. Shume vite me pas, kur e pyeta për ketë gjë, ajo m’u përgjigj: Babai yt na mësoi me tjetër karakter. Më mirë të vdesim se sa të prishim emrin tonë të mirë ... ''
 
***
Në përfundim të këtyre shënimeve, do të shtoja se kemi te bëjmë kështu, me një roman tepër origjinal, kushtuar fatit të individit në shoqëritë totalitare të Lindjes, vete kataklizmës që ndodhi si rezultat i zbatimit të një ideologjie diabolike e shkatërrimtare. Por, ndryshe nga botimet e shumta që shpesh janë quajtur si “letërsia e burgjeve”, në këtë roman kemi një vështrim e koncept të ri, ndofta të pashkruar gjer tani, pikërisht rreth fatit e sjelljeve të individit në të tilla shoqëri. Diçka mes letërsisë e sprovës filozofike ekzistencialiste. Një krijim tronditës, i cili nder te tjera personifikon edhe luftën mes së Keqes dhe së Mirës, banales e  hyjnores, dhunës dhe shenjtërisë ...
Në të janë njëherësh: kultura e të shkruarit dhe mendimi i thellë, ashpërsia dhe delikatesa, mllefi dhe poezia, vuajtja dhe triumfi, absurdi e realiteti. Një prozë e shkëlqyer, e cila të drithëron trupin e shpirtin e të bën të reflektosh gjatë për fate, njerëz, kohë si edhe për refleksione universale, eternele e tepër humane. Stili i Robert Martikos është drithërues, tërheqës e mbërthyes, gjuha e përdorur e pasur e me figuracion piktorik, shtjellimi i situatave shpirtërore, tepër i veçante e tronditës. Gjithë ngjarja, gjithë universi i këtij romani, të bën që në fund të tij, të  të dalë nga shpirti si një lëngim, klithma:
- O Perëndi ! Kurrë më !

 
 
Repost 0
1 décembre 2006 5 01 /12 /décembre /2006 22:48
    Fichier hébergé par Archive-Host.com

           

DESIREE DOLRON – MES VIOLENCES DHE SHENJTERISE

( Artistja e shquar e fotografisë, Desiree Dolron mbetet gjithmonë në kërkim të një estetike absolute ku gërshetohen perfeksioni, misteri dhe violenca. Krijimtaria e saj luan me kufijtë mes jetës dhe vdekjes, të shkuarës e së ardhmes, me gjendje dhe imazhe që kalojnë nga koshienca në subkoshiencë e anasjelltas. Me artin e saj, ajo sjell një vështrim tepër vetjak, diçka në kufijtë e demarkacionit mes asaj çka është e dukshme, e perceptueshme dhe e kundërta. Punimet e saj janë tronditëse e, në të njëjtën kohë, madhështore )

Nga Simbad Detari

                                                      

“… E kisha hasur për herë të parë emrin e Désirée Dolron në një revistë, më duket se ishte një e përmuajshme ku qe botuar një shkrim i gjatë i cili u kushtohej fotografëve holandezë. Në një foto të paraqitur aty, pashë një djalë të shtrirë mbi një tavolinë, me gjoksin zbuluar, sytë të mbyllur, i rrethuar nga tri gra të veshura në të zeza që po e përgatisnin për ta çuar në arkivol. Drita e asaj fotografie ishte e jashtëzakonshme. Një dritë si ajo e piktorëve flamandë, e gjitha e mbajtur në dritë-hije, e tëra në nuanca, në një muzg të thellë. Ajo fotografi, më pat mrekulluar për nga kompozimi e drita, për nga përputhja e subjektit me realizimin e saj. Dhe ja, para ca ditësh pata rastin e mrekullueshëm, të ndjek vetë ekspozitën e Desirée Dolron në Paris … “

                                                                                          

                                                                                  ***

 

Në kuadrin e Muajit të Fotografisë 2006, në Institutin Holandez në Paris gjer më 20 dhjetor po qëndron e hapur, ekspozita e plotë e Desirée Dolron e titulluar  “Exaltation - Gaze - Xteriors”, në të cilën janë paraqitur tri seri fotografish të cilat pasqyrojnë karakterin tepër origjinal të punës së kësaj artisteje të shquar. E reja më befasuese në këtë ekspozitë, është paraqitja në të e serisë më të fundit të krijimeve të saj dhe pikërisht, ajo që mban titullin “Xteriors” ku janë paraqitur disa prej portreteve, të cilët e kanë bërë atë të njohur në shkallë ndërkombëtare.

Lindur më 1963 në Haarlem (Holandë), Desirée Dolron jeton dhe punon në Amserdam. Krijimtaria e saj përbehet prej reportazhesh dhe fotografish të realizuara jashtë ( në eksterier ) si edhe në studio. Për krijimin e një pjese të mirë të veprës së saj, Desirée Dolron ka jetuar e punuar për nëntë vjet (1991-1999) mes ceremonish të ndryshme fetare, në vende të tilla si Indi, Malajzi, Pakistan, Tailandë e Marok, ku edhe ka mbledhur mbresa e impresione të cilat më pas i ka hedhur në albumin e emërtuar “Egzaltim, imazhe religjioni e vdekje”.

Në mënyrë të ngjashme me një dokumentar, ajo ka fotografuar atmosferën dhe skajshmërinë ekstreme të disa riteve fetare si edhe ekzaltimin, i cili shkon gjer në deformimin a ndëshkimin e vetvetes. Imazhet e saj, portrete a peizazhe që shprehin tronditshëm atmosferë sakrifice e vuajtje, të bëjnë të përjetosh momente të forta në tërësinë dhe detajet e tyre. Duke përzier makthin, frikën e magjepsjen, fotografitë tregojnë ekstazën e popullit shaman, përqendrimin e tyre në rite, besimin, dhembjen, fuqinë e zjarrit ku hedhin valle që i kthen siluetat e njerëzve në skulptura të gjalla të cilat veprojnë në një realitet krejt mistik.

Désirée Dolron ka studiuar e punuar shumë në gjininë e portretit. Mjafton të sjellësh për një çast në mend pikturën tradicionale flamande, për të kuptuar se fotot e saj përmbajnë brenda tyre të njëjtën enigmë. Tejet impresionuese, subjektet që ajo trajton duken sikur janë punuar në të njëjtat atelie me autorët e epokës. Në shumë prej fotove të serisë së quajtur “Xteriors”, ajo ka tendencën e paraqitjes së një lloj realizmi i cili shkon gjer në ekstrem. Një realizëm përzier me atmosferë e ndjenjë mistike. Portretet e saj, “priten” në një sfond të zi dhe fytyrat e tyre të bukura, të kthyera drejt objektivit në tre të katërtën e tyre, duken sikur dalin prej një bote misterioze. Me një mjeshtëri magjepsëse hijesh e dritash, hapësirat në to u japin imazheve thellësinë e duhur, për ta bërë edhe më mizore vetminë e tyre.

Nga kjo shpjegohet fakti që një pjesë e mirë e portreteve fotografike të Désirée Dolron, të paraqitura ne këtë seri shkaktojnë tek shikuesi, të njëjtën magjepsje si ato që provohen para një pikture. Është merita, fantazia dhe talenti i saj që mes procesesh krijuese të menduara e të realizuara mirë, arrihet që nëpërmjet imazhesh të marrë prej realitetit të jepen vizione e emocione që lidhen me misteret e shpirtit e që provokojnë efekte të cilat ushqejnë imagjinatën dhe irealen.

 

                                                      Fichier hébergé par Archive-Host.com

                                

                                                       Seria e parë: XTERIORS

Nisur më 2002 dhe përfunduar me 2006, seria e portreteve “Xteriors”, nuk ka qenë veç fillimi i një projekti me të cilin artistja do të ndërtonte një univers imagjinar me elementë realë. Puna pat nisur me përzgjedhjen reale të modeleve, të cilët duhej të përputheshin me vizionin e saj. Ashtu si edhe në pikturë, bëhej fjalë për të paraqitur subjektin i cili do të behej objekt i një etydi, një vizatimi, një skice. Por, vështirësia qëndronte në faktin se sado delikat dhe goditës të ishte modeli në shkrepjen e aparatit me drite natyrale, puna e nisur s’përbënte veç fillimin e një etape. Sepse ajo e kalonte pastaj fotografinë e modelit, piksel pas pikseli, në një proces të imtë ripunimi të përgjithshëm dixhital. Volumet dhe "materia" e tyre, ngjyrat dhe hapësirat, duhej të korrespondonin me ekuilibrin ekzakt të imagjinuar nga artistja.

Me një mënyrë dhe teknikë të tillë, janë punuar një varg portretesh të trajtuar në mënyrë dixhitale, në të cilët duket qartë influenca e pikturës tradicionale flamande, në mënyrë të veçantë ajo e tablosë së njohur të Rembrandit “Mësimi i anatomisë” si dhe ato të piktorit danez Vilhelm Hammershoi (1864 -1916). Përveç tyre, mund të shtojmë dhe një tjetër burim frymëzimi më bashkëkohor, pikërisht atë të marrë prej filmit “Cris dhe Chuchotements” të I.Bergman, ku artistja Désirée Dolron luan pikërisht me profilet, errësirën e dritë-hijet. Kjo seri shquhet për një precizon të mahnitshëm, i cili krijon një botë befasuese e pothuaj magjike. Një botë inegzistente, të largët, të shenjtë, mbuluar me vello e tension ekstrem. Këta portrete me pamje qiellore, duken se vijnë nga një botë tjetër, nga një univers pothuajse mitologjik, ku kufiri mes jetës e vdekjes është i paqartë, flu …

                

                                            Fichier hébergé par Archive-Host.com

                                             

     Seria e dytë: EXALTATION

Ndryshe nga kjo seri fotosh, seria tjetër e titulluar "Exaltation" (1991/99) realizuar në formë dokumentari, sjell përvojën artistike të Désirée Dolron marrë gjatë udhëtimeve të saj kryesisht në Azinë Juglindore ( Indi, Malajzi, Pakistan, Filipine, Tailande etj ), pikërisht në kremtimet fetare. Në të gjejmë mjaft fotografi impresionuese, shpesh herë dhe tepër rrenqethese, të cilat paraqesin turma në gjeste ekstaze e veprime pothuajse gjakatare si edhe individë te përhumbur në veprime të pakontrolluara, të shtyrë nga një forcë e jashtme a një ndjenjë e brendshme shpirtërore jashtëzakonisht e fuqishme.

 

                                                        Fichier hébergé par Archive-Host.com

 

Të konceptuara në formën e reportazhit bardh’ e zi, imazhet e Désirée Dolron të sjellin ndër mend jehonën e atyre që pat realizuar mjeshtri francez i fotografisë Henri Cartier-Bresson, i cili i pat bërë ato në Bali (1948) e që pastaj u mblodhën në albumin "Valle në Bali" (Danses à Bali). Por e veçanta, ajo çka të mahnit në klishetë fotografike të artistes holandeze, është paqja që mbretëron në portretet, qoftë edhe kur kryen rite ku paraqiten keqtrajtimet e trupave të tyre. Është pikërisht përqendrimi, harrimi i gjithçkaje, paqja dhe qetësia e dëshiruar, të cilat bëjnë të mundur që shpërfytyrimi i dhunshëm i trupave të mos provokojë as dhembje e as ndjeshmëri fizike.

 

                                    Fichier hébergé par Archive-Host.com

                                      

                                                          Seria e tretë: GAZE

Ndërsa në serinë e fotografive që përbejnë atë me emër “Gaze” (1996/98), Desirée Delron i rikthehet përsëri po këtij fenomeni, por tashmë në një kontekst krejt tjetër. Ajo realizon kështu diçka fantastike, pikërisht dëshirën e saj mistike për të ndjekur e pasqyruar nga afër mundimet e qenieve njerëzore në botën e ujit Pra, pikërisht, portretet e tyre të filmuara nenë ujë. Nga një anë, përhumbjen, përpëlitjet, dhimbjen e tyre e, nga ana tjetër paqen e njerëzve të shkëputur nga perceptimet e ndjeshmërisë, nga realiteti ynë i oksigjenuar. Seancat e fotografimit në situata të tilla: të gjata, të vështira e rraskapitëse, ndikojnë mundueshem te pozuesit e bëjnë që pak nga pak, ata të japin te përhumbur pikërisht pamjen e të mbyturit. Kjo seri, nga ana teknike është ndikuar mjaft nga humbja e dimensionit fotografik, me tendencën e përftimit të imazheve me natyrë pikture. Kjo gjë është arritur me ane te një trajtimi të veçantë dixhital, i cili shpesh na kujton të famshmen”sfumato” të Leonardo da Vinçit.

Në këto rrethana, shumë kritikë e specialiste të këtij arti, kanë shprehur pyetjet në se në seritë e fotografive "Exaltation", "Gaze" dhe "Xteriors", kemi të bëjmë me vizione dhe praktika fotografike apo me imitime pikture? Përngjasja, në fakt është vërtet e afërt dhe mahnitëse por, ndryshe nga fotografë të tillë si Steichen apo Stieglitz që kanë kërkuar të imitojnë pikturën, Désirée Dolron përpiqet, shtron pyetjen, eksperimenton që nëpërmjet fotografisë e proceseve të saj dixhitale,  të kapë limitet më të mundshëm të fotografisë moderne, duke mos hezituar të provojë praktika të ndryshme artistike në shumicën e të cilave, ajo ka një sukses befasues e impresonues në shkallë botërore ...

 

     Fichier hébergé par Archive-Host.com

     
Repost 0
16 novembre 2006 4 16 /11 /novembre /2006 09:23

GJON MILI  -  "MAGJISTARI"  I FOTOGRAFISE MODERNE

Nga Simbad Detari

( Pa dyshim, Gjon Mili është një nge emrat me te shquar te fotografisë artistike te shekullit te XX -te. Ai është një artist me përmasa botërore e për krijimtarinë e tij flitet jo vetëm ne historinë e këtij arti, ne studime  te specializuara e botime te ndryshme te natyrës artistiko - historike, por edhe ne ekspozita e manifestime përkujtimore botërore. Artisti i shquar me orgjinë shqiptare i solli fotografisë se epokës qe jetoi, një fryme te re moderne e cila për atë kohe ishte krejt origjinale dhe avangardiste. Puna e tij e palodhur, me plot te drejte e radhit atë, krahas emrave me te shquar te fotografisë artistike te shekullit te kaluar ).

PAK HISTORI

Gjon Mili ka lindur ne Korçe me 1904. Kur ishte pese vjeç, familja e tij mori udhën e kurbetit, për t'u vendosur ne Rumani. Ne atë vend, ai u rrit e mbaroi edhe shkollën e mesme e me pas, ne moshën njëzete vjeçare, u nis për ne Shtetet e Bashkuara te Amerikës jo vetëm për një jete me te mire, por edhe për te provuar aftësitë e tij, për një te ardhme ndryshe. Rruga qe zgjodhi ne atdheun e tij te dyte, ishte ajo e vazhdimit te shkollimit, ndaj edhe u regjistrua e mbaroi studimet e larta ne Massachusetts Institute of Technology për inxhinieri elektrike. Dhe, ishte pikërisht gjate kohës se studimeve qe ai praktikoi dhe hobby-ne e fotografisë, duke nisur kështu një rruge krejt te ndryshme nga ajo për te cilën u diplomua e, se cilës, do t'i kushtonte edhe gjithë pasionin e energjitë e jetës.

Gjon Mili, gjate karrierës se tij te gjate si fotograf - reporter dhe gazetar, do kish rastin te takohej e te kryente punime te ndryshme artistike me personalitete te shquara te epokës, duke zëne shpesh vend te dukshëm ne botimet periodike informative e ne mjaft albume artistike. Fotografitë e tij shëtitën neper bote, ne ekspozita individuale e kolektive, krahas emrave me te shquar te artisteve fotografe te kohës. Ai u radhit kështu, nder emrave më me zë te shekullit te kaluar ne ketë fushe. Ne ekspozitën e tij te fundit vetjake, e cila u organizua ne New-York me 1980, me rastin e 75-vjetorit të lindjes, u paraqitën 140 fotografi nga e gjithë krijimtaria e tij. Po ashtu, ne shenje homazhi për atë përvjetor, shoqata New York Graphic Society botoi për nder të tij albumin Mili - Fotografi e kujtime. Gjon Mili vdiq më 1984, në moshën 80 vjeç.  Ekspozita e fundit me punimet e këtij artisti te madh, është organizuar ne Mynich te Gjermanisë, gjate prillit qe shkoi ( 2005 ) ne Galerie Stephen Hoffman. Ndërsa ne Shqipëri, me nismën e fotografit te njohur Pirro Naçe, është themeluar qysh ne vitin 1990, shoqata e fotografeve profesioniste, e cila mban emrin Gjon Mili

 
FRYMEZIME FUTURISTE


Nicolas Villdore, kritik arti, studiues i kinemasë eksperimentale dhe regjisor ne Kinematikën e Dansit ne Paris, nder te tjera shkruan se: Gjon Mili e mori "virusin" e pasionit për fotografinë qysh me 1923, atëherë kur ndiqte studimet ne Massachusetts Institute of Technology dhe u njoh me fotografin e shquar avanguardist, Harold Edgerton (1903-1990). Ne vitet '30, Edgerton vuri ne zbatim shpikjen e tij: realizimin e fotografisë dhe filmit stroboskopik ( i cili bazohej ne përdorimin e një tipi te veçante flashi elektrik - shënimi im ). Ne saj te efektit te atij flashi i cili, ne një fraksion te sekondës shkrepte drite tepër te fuqishme, ai arriti te kapte lëvizjet e një objekti, pak a shume sipas mënyrës se shpikësit te kronofotografise, Etienne -Jules Marey. Ne ketë mënyre, u be e mundur te realizoheshin fotografi me kohe ekspozimi me te shkurtër ( gjer ne një milion te sekondës ), gjë e cila bënte te mundur xhirimin e imazheve me ngadalësim tepër te madh. Pas studimeve, Mili punoi pranë Edgerton duke qene i pari fotograf qe vuri ne jete, shpikjen e tij për realizimin e fotografisë me flash elektrik. Dhe ishte po ai qe me 1930, me mjaft kurajë nxori ne drite punën e mikut te tij ne Life Magazine, duke tërhequr vëmendjen e botes për zbatimin e asaj shpikje te re.

Gjate fillimeve te veprimtarisë artistike te Gjon Milit, zhvillimi i mekanikave te shpejtësisë ne saje te revolucionit industrial, me automobilin, avionin, garat e shpejtësisë e te tjera, pat qene ne qendër te vëmendjes e ishte fetishizuar nga lëvizja futuriste e kohës. Kështu qe, te tërhequr nga estetika dhe poezia e punëve te Etienne-Jules Marey, Harold Edgerton dhe Gjon Mili ne punimet e tyre patën po te njëjtin përkushtim si atë te piktoreve futuriste, te cilët ishin adhurues te flakte te fotodinamizmit. Duke ndjekur shembullin e fotografit futurist italian Giulio Bragaglia (1890-1960), ata nisen te praktikonin pasqyrimin e lëvizjes, nëpërmjet idesë se fotodinamizmit. Kështu qe siç thamë, ne thelb, punimet e tyre te para eksperimentale, u frymëzuan e patën ne qendër te konceptit te tyre estetik, manifestin e piktoreve futuriste, te udhëhequr nga udhëheqësi i tyre shpirtëror Filippo Tomamaso Marinetti (1876-1944).

Punimet e Edgerton dhe Milit, te mbështetura mbi efektin e imazhit te ngadalësuar, shpërbërje te lëvizjes dhe me xhirime te realizuara me kamera te vendosura ne kënde te ndryshme, u bene kështu burim frymëzimi dhe për kineaste te tjerë eksperimentale si Norman McLaren i cili me pas, xhiroi filma me skena kërcimi ( dansi ) qe trajtonin analizën e lëvizjes, nder te cilët u shquan veçanërisht Nga dy Hapa ( Pas de deux - 1968) dhe Balet adaxhio (Ballet adagio-1972). Gjate asaj periudhe, mes klisheve te Edgerton dhe Gjon Milit, me impresionueset ishin disa foto te cilat tregonin shpërthimin e një pike qumështi (1930), thyerjen e një filxhani kafeje (1933), gjuajtjen e një futbollisti i cili gjate goditjes deformonte plotësisht topin (1934), lëvizjen e një lojtari golfi (1938) dhe trajektoren e një plumbi, shtire nga një pushke me kalibër 30, e cila përshkonte tejpërtej një molle e një letër bixhozi (1964). Persa i përket Gjon Milit, i cili është fotografi i pare profesionist qe përdori efektin stroboskopik për te bere foto për shtypin, ai arriti te shpike vete, një llambe te posaçme me tungsten, e cila doli mjaft efikase për realizimin e fotografive me ngjyra.

               ME APARAT FOTOGRAFIK NEPER BOTE 
                                     
Nga viti 1939 e me pas, Mili do t'i përkushtohej tërësisht profesionit te reporterit e gazetarit, duke punuar për revistën Life e revista te tjera prestigjioze amerikane. Punonte kryesisht ne studio, (te cilën e pat ngritur ne një kishe te braktisur te Monclair -it, ne New Jersey). Por, ndërkohë, krejt ndryshe nga fotografet tradicionale te kohës, Mili u pasionua e punoi sipas shkollës se fotografeve pictorialiste e cila shpesh ju kundërvu asaj te candid photography, praktikuesit e se cilës punonin jashtë, ne plein air, me merak te përhershëm për ndriçimin, kompozimin e kuadrit apo këndin e marrjes se fotos.

Po ashtu, po te flasim ne rrafsh botëror, me origjinalitetin e punimeve te tij, Gjon Mili u dallua edhe nga fotografet sovjetike te kohës, te cilët quheshin ndryshe konstruktuviste e qe shquheshin veçanërisht për krijimin e kompozimeve e nder te cilët, me i dëgjuari ishte Aleksander Rodçenko qe punonte vazhdimisht live ( direkt e ne terren). E po ashtu, Gjon Mili, punonte krejt ndryshe edhe nga ithtarët e shkollës gjermane te Nouvelle Objectivité qe kërkonin me ngulm kembengules pika e kënde te reja fotografimi, si dhe detaje përgjithësisht te mbështetur mbi realitetin.

Gjate viteve '30 e ne fillim te viteve '40 , Gjon Milli arriti një "bollëk" te madh krijimtarie. Si reporter - fotograf, gjate shërbimeve te tij ne Europe e gjetke, ai fiksoi me aparatin e tij artiste te shquar si Salvador Dali, Marlon Brando, regjisorin Alfred Hitchcock ( foto me efektin e quajtur lëvizje te shpërbëre ), xhezbandistin Gene Krupa (1941), kërcimtaren Vera Zorina (1940), koreografen Agnes De Mille me një foto me ekspozim imazhi te shumëfishte (1944), Martha Graham ne një varke me vela (1942), këngëtaren Billie Holiday mes orkestrës (1943), kompozitoren zezake Mary Lou Williams ne piano (1943), këngëtare operash, muzikante si Pablo Casals, artiste te muzikës jazz si Cozy Cole dhe Jess Stacey (1943).

Po ashtu, janë te njohura fotot e tij me Duke Ellington mes projektorëve ne skene (1943), orkestrën e Eddie Condon (1944) e disa foto te famshme te kërcimit Lindy hop ekzekutuar nga kërcimtaret e Savoy Ballroom, Leon James e Willa Mae Rickersdes (1943), Sammy Davis Jr ne Porgy and Bess (1958), pa lenë mënjane po ashtu skena te shumta sportive si edhe imazhe te shkëlqyera qe paraqisnin lojtare basketbolli a portrete personalitetesh te tilla si ato te shkencëtarit Dudley Buck etj.

Po ashtu, prej Gjon Milit, kane mbetur te shquara, fotografitë ku ai tregon një bretkose ne çastin kur zhytet ne akuarium (1941), ajo e një kërcimtareje klasike me ekspozim te trefishte (1941), e predikuesit evangjelist Bill Graham apo ajo e një kërcimtareje te komedisë muzikore Oklahoma, me koreografi te Agnes De Mille (1943). Disa nga klishete e tij fotografike, shpesh patën zëne vend ne kopertinat e revistës se shquar Life. Për shembull, ajo e një gruaje duke bere triko (1941), foto te kryera me 1949 ne Muzene Picasso ne Paris ( një vit para xhirimit te filmit te Namuth e shtate vjet para filmit te Clouzot, Le Mystère Picasso) si edhe një seri fotografish te cilat paraqesin Pablo Picasso me 1960, duke pikturuar ne telajo, me ndihmën e dritës se një projektori elektrik ( kjo seri fotosh do te botohej me 1970 nga Gjon Mili, ne një album te titulluar: Picasso's Third Dimension ).

Ndërkohë, ne një film te shkurtër te pambaruar, kushtuar Jean Babilée xhiruar rreth vitit 1950, Gjon Mili ka futur kuadrot e një maceje ( pa dyshim macja e tij, nga e cila siç tregojnë, nuk ndahej dot ! ) për te bere kështu paralelizmin mes kërcimeve te valltarit dhe kafshës ne fjale. Ai realizoi gjithashtu një film dokumentar prej dy minutash e dyzetekatër sekondash, titulluar Henri Cartier-Bresson, ku tregon artistin e shquar francez ne pune e sipër, jashtë ne rruge, ne kërkim te çastit vendimtar ( l?instant décisif ), me tepër ne rolin e gjuetarit apo vjedhësit te imazheve, se sa ne te artistit fotograf. (Gruaja e Cartier-Bresson, fotografia Martine Franck, e pat nisur karrierën e saj pikërisht si asistente e Gjon Milit, duke debutuar ne revistën amerikane Time-Life me një sere bashkëpunimesh nga Parisi). Gjithsesi, ne thelb te punës se vet, Gjoni Mili, me syrin e tij vëzhgues kish gjithmonë te veten, nocionin e përvetësimit te imazhit dhe subjektit fotografik, për te cilin ka folur edhe personaliteti i shquar Jean-Paul Sartre, gjate përurimit te një ekspozite te tij, te organizuar ne Paris, me 1946.

" DUKE LUAJTUR BLUZ "

( "Jammin' the Blues" -  filmi kryevepër i Gjon Milit, me te shquarin Lester Young )

... Ndjeva një emocion vërtet tepër te veçante, ndërkohe qe kohet e fundit pas shume kërkimesh, arrita te gjej filmin e rralle Duke luajtur bluz te Gjon Milit. Një film dhjete minutash, bardh' e zi ku, shoqëruar me muzike jazz po lexoja titrat e tij, te cilët për vlerën dokumentare e historike, po i shënoj si me poshtë: Prodhuar nga: Gordon Hollingshead, Regjisor: Gjon Mili, Kamera: Robert Burks, Drejtor teknik: Norman Granz, Editor filmi: Evertt Dodd, Zëri: Charles David Forest dhe Drejtor artistik: Roland Hill. Por, cila është historia e realizimit te këtij filmi ?

Norman Granz, sipërmarrës dhe një nga prodhuesit me te mëdhenj te disqeve ne SHBA i pat propozuar kompanisë se madhe amerikane Warner prodhimin e filmit Jammin? the Blues, nen drejtimin e Gjon Milit si regjisor. Duke nisur qysh para vitit 1944, vit kur u realizua  filmi ne fjale i Gjon Milit, Norman Granz kish nisur te komercializoje fenomenin jam-session. Të quajturat sesione, s'ishin gjë tjetër veçse seanca improvizuese mes artistesh, te cilat zhvilloheshin ne mjedise intime, ne klube jazz a ne takime private muzikantesh. Ishin pikërisht per ta qe Granz, pati idenë dhe nisi t'i regjistronte live e pastaj t'i prodhonte ne disqe, me markën e garancisë ku shkruhej: Norman Granz - Jazz at the Philharmonic.

Koncerte te tilla te improvizuara, nder te tjera, pa dyshim u krijonin mundesi artisteve qe te shkëlqenin, duke i lenë te lire ata qe te përkushtoheshin ne monologë apo eksperimente, te cilat ishin pa limit ne kohe pra, përgjithësisht, mjaft te gjate. Ne ato takime intime mes muzikantesh, nuk behej fjale për recitale te rëndomta ku, çdo artist ekzekutonte pjesën e vet ne një kohe rreth tre minutash, por me një praktike te re e cila favorizonte improvizimin individual e kolektiv, duke bere qe ata te bëheshin keshtu pararendësit e korenteve muzikore bebop e me vone, te free jazz.

Me ate film Norman Granz e Gjon Mili, kishin pasur si qellim qe te mblidhnin se bashku artistet e shquar: Lester Young, George Red Callender, Harry Edison, Marlowe Morris, Sidney Catlett, Barney Kessel, Jo Jones, John Simmons, Illinois Jacquet, Marie Bryant, Archie Savage, Garland Finney, Knox Manning. Ndërkohë, duhet te saktesojme se ne titujt e filmit qe shkrova pak me lart, Norman Granz, është paraqitur jo si prodhues, por si drejtues teknik (?). Ndersa kamera mban emrin e Robert Burks, i cili qe shquar per efektet speciale qe pat realizuar po atë vit, ne filmin e Frank Capra Arsenic et vieilles dentelles ( Arsenik e dantella te vjetra ). Montazhi i filmit u be nga Everett Dodd, një mjeshtër ne atë fushe i cili, mes te tjerash, kish montuar edhe filmin Gaîté parisienne ( Gezim parisien - 1941) te Jean Negulesco, me koreografi te Léonide Massine. Jammin the Blues është një film qe ka hyre ne histori dhe ka marre shume çmime. ( Keshtu, ne 15 mars 1945 ne Grauman's chinese Theatre te Hollywood - it, kur u zhvillua edicioni i 17 - te i dhënies se çmimeve Oscar, nder katër filmat me metrazh te shkurtër te paraqitur, çmimi Oscar ju dha edhe filmit Jammin? the Blues te Gjon Milit - shenimi im )

XHIRUAR NE KATER DITE

Sipas një legjende thuhet se filmin Jammin' the Blues, Gjon Mili e pat xhiruar vetëm ne katër dite. Nëpërmjet kadrove te tij asistojmë ne një jam-session madhështor, i cili nis me një blues te interpretuar nga i shquari Lester Young. Ne imazhet qe vijojnë, kineasti - fotograf luan ne mënyre tepër fine me ndriçimin, duke krijuar kontraste te forta bardh' e zi. Ai, si te thuash, i pret siluetat e muzikanteve, here ne mënyre te koncentruar e here ne gjendje relaksi. Figura te cilat vendosen ne kundër - drite, mes tymnajës se cigareve, ne disa raste me lëvizje violente ne fushën e xhirimit, pikërisht ne çastin me te sakte muzikor apo filmik. Gjon Mili shpiku kështu, një mënyre te re ndriçimi te përftuar tashme jo ne laborator, por direkt ne sheshin e xhirimit. Ai, here pas here kërkoi te përftojë choc vizuale ne te shikuarit e filmit, duke futur ne mënyre te papritur e ashpërsisht, lojna imazhesh te kundërta, kontraste tepër te forta mes se bardhës e te zezës, efekte këto qe e bëjnë spektatorin te luaje trupin, aty ne sallën plot komfort ku është ulur ...

Jane filmuar bile edhe detajet me te imta. Gjer ne plane - detaje, imazhe sugjestionuese tepër te afërta te fytyrës se instrumentisteve afro-amerikane e, kjo gjë behet ne mënyre magjepsëse e sensuale, si askush tjetër para tij. ( Ne ketë drejtim, bën përjashtim nga rregulli vetëm filmi me metrazh te shkurtër Yamekraw ). Gjoni Mili shpreh kështu, gjithë gamat dhe nuancat e mundshme te ngjyrës se erret, duke  dhëne ne mënyre sublime gjithë nuancat e saj mat e krahas saj, vete finesën e sipërfaqes se lëkurës, e cila behet edhe me e kapshme, nene hijen e kontrastit te kundër - dritës.

Ne ketë film përveç saksofonistit gjenial Lester Young, mund te admirohet edhe Marie Bryant e cila këndon me një zë mjaft te ëmbël: On the Sunny Side of the Street. Kjo mundësi  jepet nëpërmjet një solo vërtet cool ekzekutuar me kitare elektrike te amplifikuar lehte, nga një këngëtar i vetëm i bardhe, fytyra e te cilit është zhytur ne hije - nje kitarist elegant ky, vdekur këto kohet e fundit. Pastaj, vijon një mise en scene mjaft e bukur, ku tregohet kalimi mes dy xhezbandisteve Sydney Carlett dhe Jo Jones, pa asnjë moment kohe te vdekur e pa ndërprerje rritmi. Shohim gjithashtu, një numër te shkëlqyer kërcimi, interpretuar nga Archie Savage ne stilin e vallëzimit Lindy-hop. Suksesi i filmit Jammin' the Blues qe i tille sa qe pianisti Mary Lou Williams, kompozoi në homazh te realizuesit te tij, një pjese jazz, te cilin e titulloi: Gjon Mili - Jam Session.

Norman Granz, donte ta shfrytëzonte edhe me tej suksesin e filmit ne fjale e te prodhonte me pas, një vazhdim te kësaj kryevepre. Një projekt ky qe u konsiderua mjaft i avancuar e prej te cilit, kane mbetur sot vetëm disa plane te xhiruara ndoshta ne vitin 1950, ne studion e vete Gjon Milit. Me një piste zanore ne play-back dhe kuadro qe megjithatë, përbejnë imazhe tepër te rralla e qe paraqesin muzikante te shquar te xhazit te epokës. Mes tyre, vete Charlie Parker muzikanti i madh i te gjithë kohërave, shoqëruar nga Coleman Hawkins, Hank Jones, Ray Brown e Buddy Rich. Por, gjithsesi, Jammin' the Blues filmi triumfues i Gjon Milit, dekurajoi vetëm gjeneratat e fotogazetareve, te fotografeve te modës e reklamave, regjisoreve te klipeve e videove muzikore, faji i vetëm i te cilëve ishte ndofta se erdhën ne kohe, tepër vone pas Milit ... ( Marre nga: Objectif cinéma - Histoire du film )

           GRANZ DHE MILI - TE LIDHUR SI BLUES ME JAZZ
    

Ne numrin 443 te revistës Jazz Magazine, Norman Granz tregon për xhirimin e dështuar te filmit te dyte te Gjon Milit, por pa saktësuar datën. Ai tregon: Disa vjet pas xhirimit te filmit Jammin' The Blues me 1944, vendosa ta nis serish aventurën ne fjale duke i kërkuar Gjon Milit qe te xhironte një film tjetër. Për ketë qellim, fillimisht bëmë regjistrimin sonor te muzikanteve e, pastaj, nisem te xhironim imazhet ne studio. Por, kjo pune na doli te ishte tepër e komplikuar dhe me kosto shume me te larte nga ç'kishim parashikuar. Xhirimi i gjithë atyre detajeve teknike, kërkonte një buxhet shume me te larte. Kështu qe pasi kaluam disa dite se bashku ne studio, unë i kërkova Milit qe t'i ndërpriste xhirimet. Natyrisht qe rezultati i arritur gjer ne atë çast s'kish cilësinë qe duhej. Filmi mund t?u interesonte studenteve, por jo publikut te gjere ...

Kështu, pas tetëmbëdhjete a njëzete minutash xhirim, vazhdon te rrefeje Norman Granz, e braktisem përfundimisht projektin. E ndjenim veten zemërthyer nga qe ne ketë Jammin' The Blues Nr.2 kishim angazhuar artiste te tille si: Charlie Parker, Coleman Hawkins, Bill Harris, Flip Phillips, Buddy Rich e Ella Fitzgerald.  Me sa di, nga gjithë ajo pune sot ka mbetur vetëm një minute apo një minute e gjysme film i shikueshem, pikërisht pjesa ku interpreton Parker. Nuk di ç'të them se, ç'u be me ato qe patëm xhiruar. Unë kam ruajtur vetëm disa imazhe. Është një pjese ku luajnë Parker me Coleman Hawkins. Një takim te cilin unë e dëshiroja e qe pat dhëne një rezultat mjaft prekës. Por, megjithatë, lidhur me atë film ka shume për te kërkuar, sepse pista e zërit ishte regjistruar ne studio para filmimeve dhe qe e plote. Do te ishte mire qe gjithë kjo te delte ne drite e them se, një dite, sigurisht qe do te dale ...". ( Jazz at the philharmonic all stars. NCY. Shtator 1950 )

I lindur ne Los Angeles me 1918 e vdekur ne Gjeneve me 2001, Norman Granz, ishte nje sipërmarrës imprésario dhe prodhues disqesh. Ai nisi te interesohej për muzikën jazz qysh me 1937 dhe realizoi me 1942, një seance regjistrimi me Nat King Cole, Lester Young dhe Red Callender. Ai është krijues i koncerteve Jazz at the Philharmonic (1944), një lloj formule, te cilin ai e komercializoi për publikun e gjere, duke bere te mundur interpretime te gjata e te improvizuara si edhe swing -un e garat ne kërcim. Me pas, ai mundi te mbledhë se bashku, ne një skene, artiste te tille si: Nat King Cole, J.J. Johnson, Illinois Jacquet, Thelonious Monk, Meade Lux Lewis, Les Paul, Howard McGhee, Joe Guy, Charlie Ventura, Willie Smith, Gene Krupa, Helen Humes, Dizzy Gillespie, Lester Young, Mel Powell, Charlie Parker, Buck Clayton, Coleman Hawkins, Buddy Rich, Trummy Young, Flip Phillips, Bill Harris, Hank Jones, Ray Brown, Jo Jones, Roy Eldridge, Benny Carter, Oscar Peterson, Barney Kessel, Charlie Shavers, Ben Webster, Louie Bellson, Buddy DeFranco, Cannonball Adderley, Stan Getz, Don Byas e te tjerë, disqet  e te cilëve përmbanin koncerte te përbashkëta dhe ishin diçka krejt e re për kohen?

Eshte ne saj te tij qe sot egzistojne te regjistruara seanca historike te luajtura nga Parker, Gillespie dhe Monk, Art Tatum, Lionel Hampton, Billie Holiday, Lester Young, Oscar Peterson dhe Ella Fitzgerald, te cilët do te këndonin pothuajse gjithë repertorin e George Gershwin, Cole Porter, Rodgers dhe Hart Jerome Kern, bashkangjitur me ta edhe Louis Armstrong sidomos ne Porgy and Bess e, po ashtu orkestrat e shquara te Duke Ellington dhe Count Basie. Edhe pse, ne tërësi, Granz pat qene i interesuar ne mënyre te veçante për jazz mainstream (apo ndryshe middle jazz), ai nuk u tregua indiferent ndaj autoreve avangardiste te kohës, te tille si: Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Bud Powell, Jimmy Giuffre, Gerry Mulligan, Stan Getz, Zoot Sims, John Coltrane e Cecil Taylor.

"Pa dyshim Granz, prodhuesi me i madh i disqeve pas luftës se dyte botërore, për nga cilësia e nga sasia, kontribuoi ne mënyre te veçante edhe për renjen e barrierave raciale, duke mos lejuar asnjë lloj manifestimi te tille përgjatë koncerteve te shumta qe organizonte. Ai është gjithashtu eksportuesi me i madh i muzikës jazz ne bote, organizator i shume turneve ne shkalle botërore ( ne Evrope, turne te tilla nisen qysh me 1949, ne Japoni me 1953, ne Australi me 1954). Po ashtu, siç thame edhe me lart, ai kishte lidhje te ngushta miqësore e profesionale me Gjon Milin, duke u bere edhe prodhuesi i Jammin' the Blues, një kryevepër e shquar e muzikës dhe figurës". ( Sipas "Dictionnaire du Jazz" - Editions Robert Laffont )

Repost 0