Overblog Suivre ce blog
Administration Créer mon blog

Présentation

  • : Solar - Plexus
  • Solar - Plexus
  • : Le Solar Plexus est le chakra du bien-être personnel, De notre ego, de notre énergie émotionnelle pour être en harmonie avec soi et avec son entourage dans un esprit de tolérance. Ce feu, cette force, cette lumière et cette énergie dont il est le siège déterminent notre personnalité et, par conséquent, notre place dans la société et nos réactions par rapport aux conventions, aux règlements et aux lois ainsi que notre sens de la hiérarchie. Le Chakra du Plexus Solaire régit nos rapports avec le c
  • Contact

.

.

.

ALBUM DE MES PHOTOS

   

Articles Récents

6 mars 2013 3 06 /03 /mars /2013 17:30

foto-e-bere-3-dite-para-vdejes.jpg

Repost 0
3 janvier 2008 4 03 /01 /janvier /2008 14:42


undefined
Rrugicë në lagjen Vrenez ( Foto Vasil Qesari )


 
Kujtime nge Dionis Qirixidhi
 

Në një nga simbolet më shprehëse për nënën është simboli i Lejlekut, me krahë të bardhë e me shirit të zi, si të mbaj zi për shtegtimet. Fëmijën e lejlekut e pati pickuar gjarpri, nëna për te shpëtuar zogun e saj shqyen gjoksin që fëmija të pijë, nga zemra e saj, gjak të pastër nëne, që të shpëtonte nga helmimi. E kam parë këtë skenë simbolike të skalitur, në ‘Manastirin e Meteorëve’,  në një ikonostas gjashtëqind vjeçar ...  
          
Nëpër gjumë mu shfaqën tre selvi, një shkëmb ku përplasej vala, dielli i porsaulur mbi Sazan ... U zgjova. As det e as dallgë. Më goditën trurin e më rrëshqitën në buzë vargjet e poetit Ali Asllani: Vlorën, vetëm Vlorën / thelb e kam në zemër / ditën e kam dritë / natën e kam ëndërr ...’
 
Pasqyrova, ose më mirë të them, ftova duart e Skënderit dhe të Nestorit që të hipnotizonin dallgën e të m’i sillnin kreshpërimin e saj, në çastin e përplasjes me shkëmbin. Të m’i sillnin para syve atë akuarel të mungesës ... 
 
Enkas, e bëra udhëtimin nga Korfuzi për në Himarë me anijen, që të mbushja përsëri kujtesën me ndjesitë e Jonit, fshatrat e bregut të detit dhe Llogoranë, që më shfaqen e rishfaqen, ashtu, si pikturat sugjestive të piktorit: herë si brengë e herë si dhimbje ... Në sy më mbetën një grup selvish, mbi një kodër, buzë detit në Korfuz. Mahnitëse! Mu shfaqën në kujtesë penelat e miqve të mi, që hodhën në telajo dritën e bukur të Vlorës, në mijëra peizazhe.
 
Selvitë nisa që t’i emëroj: Ajo selvia e madhe, që ngrihet në qiell e që shpejton të kapë ngjyrat e mëngjesit Jonian, është peneli i Skënder Kamberit. Atje ku dallga kërkon të përkëdhelë “Vajzën e Valëve”, selvia në të majtë, është e Agron Dines, që qëmton si bleta syrin e lules së panjohur...
 
Më tej, peneli i Zihni Veshit, Petrit Cenos, Sabahudinit, Ovanezit, Rakipit, Zamirës, Alekos ... emra piktorësh që lanë gjurmë në artin figurativ dhe gdhendën emrin e mirë ‘Shkolla e Vlorës’. Selvi-penela, që tani janë të shkulur e të shpërndarë nëpër botë. Selvinë, me majën e tharë, në oborrin e kishës, po e emëroj me penelin e Vasil Talos. Mësuesi i urtë i vizatimit që i kultivoi Nestorit pasionin e akuarelit.
 
‘Deti, në pikturën e Nestorit, është ashtu si shpirti njerëzor i furishëm, me tallaze që, i zemëruar, rreh brigjet shkëmborë e thërrmohet në mirazh ngjyrash. Detin do të na i japë jo me ngjyrën blu, të njohur përciptazi, por me smeraldin kristaline, me umbrat e okrat që të befason emocionalisht’- shkruan piktori Skënder Kamberi.
 
Por ky s’është vetëm deti. Ky është vlonjati vital, dallgëzues, tërë energji e temperament ...
  
Nestori thotë se: 'Vlora, nga vetë natyra e saj, është një vend i çuditshëm, i ashpër, i kompleksuar dhe i shtresuar. Njerëzit dhe natyra e saj janë reflekset e njëra-tjetrës. Ata dashurojnë deri në dhimbje dhe urrejnë deri në vdekje. Kjo vjen nga pasuria e shpirtit. Në këtë vështrim dallga shërben si një analogji ndijimesh me njerëzit dhe natyrën e një bukurie të ashpër ...’
 
Deti i Nestorit është një pleksje  i melankolisë së detit e parë me vështrimin e syve të ëmbël të nënës së tij, një melankoli që të trondit se duket se kërkon të shpirtëzoj babanë e tij , erudit, të bukur e të trishtuar në atë moshë Krishti i kryqëzuar. Det që të gëzon e lumturon, buron fisnikëri e të mëson që ta duash njeriun e të të duan. Një det ëndërr - brenda ëndërrimit, bëhet mitik e merr përmasat, që Nestori e shpreh në mënyrë proverbiale : Deti është galaktika ime !
 
Nënë Lakia, një fytyrë e shenjtë që qëndiste e bënte azhur për të rritur dy fëmijët, Mentorin e Nestorin, u përkëdhel me penelin e të birit në dhjetëra tablo, çuditërisht, në moshë të re... Se, nëna si dashuria për vendlindjen, nuk zë kurrë thinjë !...
 
Para disa ditëve Aco Fllokua,  më dërgoj një mesazh nga Brukseli, ku mes të tjerave më shkruante dhe për nënën time, që nuk është më në jetë, aq vite, sa që nuk i mbaj mend. Më dhembi në shpirt, se në këtë botë të pashpirt, me nënën kisha kohë pa biseduar pranë varrit... Nëna ime me nënën e Acos, Milevën ishin mikesha të ngushta. Acua i mirë  më shkroi se nëna ime ishte e bukur. E bukur – thashë - dhe sytë mu përlotën. Dhe  thashë se nënat në shpirt, ngaherë mbeten të bukura, shpirtërisht e fizikisht ...
 
Shtëpitë e  Lekos, të Nestor Jonuzit e të Pandeli Koçit, formonin një trekëndësh. Në pikën ku takohen mesoret, e pata shtëpinë unë. Të tre miqtë e mi, nuk i njohën baballarët e humbur në Mat΄hauzen. Në papafingon e shtëpisë së Lekos që ndodhet në qendër të Vlorës, ai pat grumbulluar aparate elektrike, epruveta, makina të vjetra shkrimi dhe libra, libra, libra ... Ne shokët e tij ia kishim zili atë dhomë magjike, fshehur nga vështrimet e kalimtarëve, që na ngjante si studioja e Faustit.
 
Mu kujtua një poezi të cilën e që para shkruar në ato vite, ku mblidheshim, pothuaj përditë në papafingon e shkrimtarit Aleksandër Babe, ku e gdhinim duke diskutuar, ndërsa nënë Maria me sytë e picërruar nga mirësia na sillte kafe dhe për të ngrënë. Vite,  të cilat për ne, ishin ashtu siç thotë Sheksipiri me gojën e Hamletit: “na vrau në lulëzim mëkati”.
 
Në një atmosferë mbytëse, pas Pleniumit të IV të KQ u zhvilluan disa seanca “gjyqi” ndaj Aleko Babes për dy ‘gabime fatale’ të tij në letërsi e pikturë: ndikime të theksuara froidiste tek proza“Vesveseliu”, si dhe futja në pikturë e elementëve jashtë mendimit estetik e logjikës marksiste-leniniste. Mbledhja e organizuar nga komiteti i partisë vazhdoi ditë të tëra.
- Ç’të mbeti në kujtesë nga ajo zyrë e Akademisë ?- e pata pyetur kur e kritikuan me porosi nga lartë.
- Meshini. Mjedisi sikur nuk përkonte me pamjen e atij njeriu. Nga të katër anët meshin i derdhur me kuintalë Mure prej meshini. Kolltukë, po të tillë. Instinktivisht vrava mendjen për ato kafshë që ishin sakrifikuar. Përjetova një fantazmagori të shfrenuar, sikur turreshin demat e arenave të toreadorëve dhe unë u gjenda brenda tyre. Nuk e di me çfarë çiltërsie. Zhurmat e kasapëve që thernin demat për lëkurë, gjaku që rridhte, fillimisht më hutuan, pastaj më revoltuan. Që nga ajo ditë fillova ta shikoja ndryshe meshinin. Le të qeshim: edhe sot e kësaj dite më sjell alergji çdo gjë prej meshini. Është e lidhur në asociacion, me atë çast të vështirë të jetës sime ... Ndoshta bëhem i bezdisshëm, ndoshta nervozohem pa të drejtë e ku ta di unë, kur shoh çanta meshini varur në supe. Nga ajo kohë, më vijnë në kujtesë çanta sekretarësh, sigurimsash, komisarësh. U bëj thirrje shokëve të mi: ju lutem, në doni të më keni mik, mos i mbani më ato çanta prej meshini, se ato vijnë erë dema të therur, vijnë erë gjak, vijnë erë kasaphanë. Të më falni, nuk di në se e teprova. Por i tillë unë jam ... - sjell në kujtesë fjalët e Aleksandrit ...
 
Në asociacion, e analogji ndijimesh me botimin e “Vesveseliut”, më përfytyrohet një profil Danteje, i mishëruar tek Faik Ballanca, i cili para se të shuhej, nuk u shua si një kandil që nxjerr tym, por kërkoi që të udhëtojë sikur të ishte një asteroid …
Kujtesa përpëlitëse mërmërin me veten, sikur të kem nëpër duar negativët e filmave.
Vite të ikur, kohë që fle. T’i retushoj? Pozime, role teatrale, ku njerëzit duartrokisnin gënjeshtrën për të vërtetë. Rizgjova në celuloid qetësi kortezhesh, funeral ditësh, vitesh.  Pengjet ankohen, përse i kurdisa orët e ndryshkura, dhe me gjeste të frikshme nisën gjymtyrët që t’i shpijnë. Shëtita me fantazi, poshtë një qielli iluziv Vlore,  në rrugicat e lagjes Muradie që të takoja Koço Kolekën, me dorëshkrimin për historinë e Nartës dhe Memdu Sharrën me botimin e parë të ‘Dhiatës së Re’ të përkthyer nga Grigor Argjirokastriti. Me qenien e tyre në këtë mjedis asfiksie, sikur thoshin se kjo nuk ishte Shqipëria e tyre. Njëri vinte nga mjediset diturake të ‘Zosimeas’ e tjetri, nga ato të ‘Oksfordit’ ...
 
Hyra tek rrugica e hebrenjve dhe thirra si dikur: Elio, Eni, Abraham, Mimi, Aliqi, e askush nuk mu përgjigj !...
 
Kalova tek rrugicat e Vrenezit të shihja rritjen e kecit të dhisë malteze të Ollgës së Janullajve, që të më rikujtoheshin misteret e xhindeve (ajo kishte mbaruar për filologji në Romë, por nuk mundi të behej mësuese në atë sistem). Përbri saj, shtëpia karakteristike vlonjate e Skramajve dhe Kristaqi i vogël me pasionin për filmat e pullat e postës. Përball shtëpia e Arqiles (gazetar), Koçit (inxhinier), Pip Ndinit e  pak më tej, shtëpia e Andonit (aktor e regjisor i njohur) dhe Vasil Qesarit (gazetar e historian i njohur). S’ishte askush prej tyre që të përgatisnim kukumjaçet e balonat për fluturim, a të ndillnim pëllumbat në ato kufta pëllëmbe të nderura, bosh, që gjasme të pinin mirësinë, tek një burim iluziv fëmijërie.
 
Koço Dollanin (tanimë fizikan bërthamor) dhe Harallamb Fandin (farmacist e kritik arti), e dija, nuk do i linin nga shtëpia që të bredhërinin me arrakatët andej Qafës së Topit dhe Kalasë. Me mua, Pandin (shkrimtar e kritik), Petraqin (fizikan, profesor universiteti), Mikelin (gjinekolog i talentuar), dhe Elio Kohenin (inxhinier në SHBA, që tanimë nuk është më në jetë) si edhe me Xhilin (jurist enciklopedik e arbitri i famshëm i basketbollit), me të vëllain Petraqin, djemtë e mësueses tonë të fillores, zonjës Marianthi Kilicës (Karaja)... 
 
Me duar te padukshme, rrugica  ma heq maskën e, fytyra, më çlirohet nga hipokrizia. Më erdhi të thërras emra perëndish e shokësh, vende e maja malesh, lagjesh e rrugicash të Vlorës, guva e gjire deti, aty ku u burrëruam dhe na brumosën shpirtërisht, me atë magjinë e bukurisë, të cilat na veçojnë e që sigurisht përcaktuan përjetësisht ADN-në tonë.


undefined

Rrugica ku u lindem ... ( Foto Vasil Qesari )

 

Repost 0
5 octobre 2007 5 05 /10 /octobre /2007 13:14


Fichier hébergé par Archive-Host.com


Pour moi, Georges Dalaras est un parmi les chanteurs grecs, les plus préférés. C’est pour cela que j’ai voulu dédier cet hommage. Georges Dalaras est né dans le quartier Néa Kokkinia au Pirée en 1950. Son père est un des grands rébètes grecs (Loukas Dalaras). Tôt dans son enfance, son père part. Il est donc amené à faire beaucoup de petits job pour entretenir toute sa famille. Vers 15 ans, il enregistre de façon amateur sa première chanson. Ses premières expériences sur scène en tant que professionnel, il les concrétisent vers 17 ans. En 1967, il enregistre sa première chanson. En 1968, après quelques participations sur des disques avec des chansons de Mitaskis, et Loizos, il enregistre son premier disque avec des chansons de Stavro Kouyioumtzi, Loukianos Kilaïdoni, Grigori Founda, Georges Mitsaki sur des paroles de Kouyioumtzi. De cet instant jusqu'à aujourd'hui, a été vendu à peu près 10 millions de disques en tant que disques solos ou disques avec participation du chanteur. Ses apparitions au théâtre Orféa en janvier 1983 et ses 2 concerts au stade olympique d'Athènes en septembre de la même année avec 160 000 spectateurs. Ses tournées en Europe et dans le monde (Olympia à Paris) et sa participation à beaucoup de festivals internationals tel que l'Europalia (à Bruxelles en 1982), le festival de la paix à Vienne (1983), le festival de la jeunesse à Moscou (1985).


 

Repost 0
19 mars 2007 1 19 /03 /mars /2007 18:48

 

Fichier hébergé par Archive-Host.com

Silhouettes - mars 2007

Repost 0
30 janvier 2007 2 30 /01 /janvier /2007 20:56
Fichier hébergé par Archive-Host.com

                                   IL CIELO IN UNA STANZA
 
                                   ( Teksti nga Mogol dhe muzika nga Gino Paoli )
 
 
Këtë kengë, Mina, kengëtarja e shquar italiane e quajtur ndryshe edhe "Tigri i Kremonës", miti i paharruar i viteve '60-'70, e ka kenduar në vitin 1960 duke arritur shpejt një numër rekord disqesh të shitura. Fill pas kësaj "Il cielo in una stanza", në verën e vitit në fjalë hyri në "Hit Parade" në vend të shtatë e, pastaj, u ngjit në vend të parë duke ndenjur aty gjer në fillim të vitit në vazhdim. Kjo kengë Minës i'u propozua nga një djalosh i quajtur Mogol por, ajo ish në mëdyshje për ta kenduar atë. Në fakt, pjesa në fjalë, pat qenë refuzuar tashmë edhe nga kengetarë të tjerë midis të cilëve Jula De Palma e Miranda Martino. Autori i saj, kompozitori Gino Paoli, ja luajti kengën Minës në pianoforte e më së fundi ajo e inçizoi atë, më tepër nga presioni i Shtëpisë Diskografike, se sa nga vetë dëshira e saj. Tema e kengës, mjaft "revolucionare" për kohën, përshkruan një akt dashurie mes një burri e një gruaje, gjë  e cila kryhet mes simbolesh e situatash fantazmagorike. Thuhet se, Gino Paoli e pat kompozuar këtë kengë i frymëzuar nga një raport dashurie krejt të rastësishëm e "çatia ngjyrë vjollce" për të cilën flitet në kengë ka qenë, ne fakt, ajo e një vendi ku është zhvilluar edhe raporti i tij në fjalë. Por, ndërkohë, më revolucionar në kuptimin e termit moral të kohës, ka qene fakti se kenga interpretohej nga nje femër. Sot, "Il cielo in una stanza" konsiderohet si nje "vepër klasike" e kengës së lehtë italiane e ka njohur dhjetra versione interpretimesh të tjera, mes të cilave atë të kenduar nga vetë Gino Paoli ( me aranxhim të Morricone-s ), versioni neo-romantik i Franco Simones e ai  i tipit "soul" nga Giorgia, e cila doli si kolonë zanore filmi, në vitin 1999.  


                                                     

Mina 1960
NE QIELLIN E NJE DHOME

 

 

(Muzika nga G. Paoli)
***
Kur je pranë meje
dhoma jonë s'ka mure
por pemë,
pemë pafund.

Kur je pranë meje
ky tavan ngjyrë vjollcë
ikën e s’është më.
Mbi ne shoh qiellin,
e ndjehemi mirë
të vetmuar,
sikur në botë të mos kish gjë,
absolutisht asgjë.
Diku një harmonike bie
e mua më ngjan si një organo
që bie për ne të dy atje lart,
në pafundësinë e qiejve.
Qe bie për mua,
për ty,
lart
në qiell ...

 
Shqiperoi Simbad Detari
***
   

 IL CIELO IN UNA STANZA
 
 
Quando sei qui con me
questa stanza non ha più pareti
ma alberi,
alberi infiniti
quando sei qui vicino a me
questo soffitto viola
no, non esiste più.
Io vedo il cielo sopra noi
che restiamo qui
abbandonati
come se non ci fosse più
niente, più niente al mondo.
Suona un'armonica
mi sembra un organo
che vibra per te e per me
su nell'immensità del cielo.
Per te, per me:
nel cielo.


MINA 1962
MINA 1964

MINA 1968

 

Mina 1969
 
Repost 0
17 novembre 2006 5 17 /11 /novembre /2006 16:30

Fichier hébergé par Archive-Host.com
***

Le soleil peut devenir un immense bloc de glace,
Les glaces peuvent couvrir tout l’univers,
Les violettes ne plus pousser,
Le printemps ne plus exister.
Mais non, non, tes beaux yeux
Ces yeux que j’ai tant aimés,
Ne mourront jamais …

***
Dhe dielli mund të ftohet
E akujt të mbulojnë gjithçka.
Edhe vjollcat mos të çelin,
Pranverë të mos ketë më.
Por jo, jo sytë e tu
S'do të vdesin kurrë …
 
28.07.1970

Repost 0
25 octobre 2006 3 25 /10 /octobre /2006 17:35

 

                    ZHERAR FILIP – PRINCI I KINEMASE

 

- Shumë prej nesh e ruajnë padyshim të gjallë në kujtesë idhullin e brezit tonë Zherar Filipin. Për talentin, bukurinë, hijeshinë, inteligjencën ? Padyshim, por ai kishte shumë më tepër se këto. Diçka vërtet tepër misterioze e cila bën që ai, të mbetet i paharruar e vazhdimisht i pranishëm mes nesh. Ndërkohë që kanë kaluar më tepër se 45 vjet nga shuarja e tij, miti i princit të pavdekshëm të kinemasë franceze, vazhdon të jetë gjithmonë i gjallë -

Nga Simbad Detari

 

… Në veturë ishim katër vetë. Marsela, Fransinë, Antuan dhe unë. Udhëtonim për në Ramatuelle, një fshat i vogël në varrezat e të cilit prehet aktori i shquar i kinemasë franceze, Zherar Filip ( Gérard Philipe ). Ishim nisur nga Roquebrune Cap Martin dhe po përshkonim rrugën plot dredha përgjatë Bregut te Kaltër ( Cote d’Azur ), ndërkohe që para nesh shpaloseshin, njëra pas tjetrës panoramat magjepsëse të tij. Ish një dëshirë e vjetër, por e paimagjinueshme kurrë, ajo që unë i kisha shprehur një mbrëmje vjeshte, shoqes ime Fransinë. Di që këtu afër, në një fshat afër Kanës ( Cannes ), është varrosur Zherar Filip – i thashë – Sa mirë do të ishte, sikur një ditë të mund të shkonim atje. Ai kish qenë e mbetej idhulli im e, përderisa ndodhesha në Provancë, dëshiroja ta realizoja me çdo kusht atë dëshirë. Dhe Francinë e kish mbajtur fjalën. I kish mbushur mendjen Antuanit, i cili s’i donte dhe aq shëtitjet me makinë dhe, në mbasditën e një fundjave, pasi ndalëm në Montekarlo për të marrë me vete dhe miken e tyre të ngushtë Marselën, u nisëm për rrugë …

Plazhet dhe gjinjtë e vegjël buzë detit me ujërat ngjyrë gurkali, të cilat më sillnin para syve pamjet e largëta të qytetit tim, Kalasë dhe Jonufrës, më bënë të kthehem prapa në kujtime e të sillja në mend, gjithçka intime që më lidhte me imazhin e atij aktori të shquar. Në fakt, Zherar Filip kish qenë një artist i adhuruar jo vetëm për mua, por për breza të tërë. Filmat e tij “Fanfan Tulipan”, “Manastiri i Parmës”, “E kuqja dhe e zeza”, “Manovrat e mëdha” e “Mrekullia e djallit”, ishin shfaqur bujshëm në kinematë shqiptare, kryesisht në mesin e viteve ’60. Me subjektet, pasionin, delikatesën dhe shkëlqimin e pashoq të interpretimit të Zherar Filipit, ata kishin tronditur e turbulluar rrëmbyeshëm zemrat tona adoleshente duke e kthyer atë në mit, princ të bukurisë e madhështor në lojën e mrekullueshme si aktor. E, teksa mendoja këto, brenda vetes po ndjeja një sentiment të habitshëm. Vegimi i portretit të tij herë gazmor e herë i përdëllyer, për çudi s’më vinte nga vendi i tij i lindjes ku edhe ndodhesha, por nga tepër larg. Pikërisht nga qyteti im i lindjes, nga kinemaja e tij me një ekran prej pëlhure të zverdhur, ku dritat e projektorëve mbi celuloid u zgjonin jo pak dridhje, ëndrra e mirazhe, jetës sonë të varfër e tepër të zymtë djaloshare.

Por, kish edhe të tjera arsye e motive përse, teksa makina shkiste mbi asfaltin e nxehtë të jugut të Francës, ai udhëtim po më behej edhe më emocionues, domethënës dhe i paharruar. Për rastin tim në fjalë, imazhi i atij aktori të shquar më sillte edhe shumë kujtime intime tepër të forta, pothuajse vrastare, të cilat më kishin lenë në adoleshencë, mbresa aq të pashlyeshme sa që ato do të më shoqëronin për vite me radhë e, bile edhe sot e kësaj dite. Sepse, është interesante vërtet, por aspak e pamundur që disa ngjarje të cilat na vijnë nga e kaluara, kanë forcën e një erozioni aq gërryes sa që lenë vraga të pashlyera diku, nuk di në ç’pjesë te trurit tonë, për të mbetur pastaj aty të përhershme, si plagë të pashëruara përjetë ...

... Isha në kinemanë e vjetër që fola më lart, për të ndjekur filmin e Zherar Filipit “Fanfan Tulipan” e pranë karriges sime qe ulur Nirvana. Ishte ajo, e dashura e parë e zemrës sime e cila, pikërisht gjatë seancës së atij filmi do të më shtrëngonte dridhshëm dorën, duke kryer kështu brenda meje një gjest a dhuratë të tillë dashurie, i cili do më linte krejt pa frymë. T’i kapje e t’i ledhatoje dorën një djali, fshehurazi, në errësirën e kinemasë ? Aso kohe, ai akt do të thoshte shumë më tepër se një deklaratë e zjarrtë dashurie, më tepër se një puthje në muzg, më tepër se një ledhatim, diku në një vend të vetmuar. Ajo dorë delikate, e brishtë, e butë dhe pothuajse fëmijërore - ishte edhe sinjali i parë tronditës - që do më hapte portat e mistershme të një ndjenje të panjohur dhe sublime, e cila gjer atëherë kish qenë pothuajse e panjohur për mua. E, ai gjest pothuajse hyjnor, kish ndodhur në “komplisitet” të plotë e në praninë e një artisti filmash. Pikërisht të Zherar Filipit i cili mishëronte te “Fanfan Tulipan”, rolin e një dashnori eternel.

 

 

Më vonë, pas atij shok-u që më çoi drejt përhumbjesh e vuajtjesh të cilat ishin tepër sfilitëse për moshën, imazhi i atij aktori përveç të tjerash, do bëhej edhe më tej një simbol i veçantë adhurimi. Atij meteori ndjenjash të flakëruara, i cili i ish përkushtuar dikujt që adhuroja marrëzisht, do t’i shtohej mrekullisht dhe diçka tjetër. Kjo do të ndodhte atëherë kur, Nirvana do të më dërgonte nga larg, padyshim në kujtim të atij gjesti dashuror të shprehur në errësirën e kinemasë, një dhuratë plot kuptim. Pikërisht foton e Fanfan Tulipan që më mbërriti me postë, futur bashkë me një lule vjollce brenda një zarfi të vogël erëmirë. E, pastaj, ajo dashuri e pafundme që kish lindur aq vrullshëm brenda meje, do të shoqërohej dhe me një pasion pothuajse të marrë, për të pasur si idhullin tonë të përbashkët pikërisht imazhin e Zherar Filipit, aktorit fytyrë engjëll i cili u lidh për fat apo fatalitet, me shpirtin dhe vuajtjet e mia të asaj kohe.

Një gjendje e tillë adhurimi e pafund ndaj tij, do të më shtynte të këmbëngulja e ti lutesha shokut tim të fëmijërisë, Filip Gazullit që të më vizatonte një portret të tij, bazuar pikërisht mbi foton dhuratë të Nirvanës. ( Fotografi të tilla aso kohe, me aktorë e këngëtare të huaj, mund t’i gjeje të riprodhuara në dyqanet e atyre pak fotografëve që kishin mbetur ende privatë ). Dhe, ashtu, atë fotografi të vogël të Zherar Filip, të cilën unë e ruaja si relike tepër të çmuar miku im e vizatoi duke e zmadhuar mjaft bukur e me dëshirë edhe pse, ai atëherë sapo e kish nisur rrugën e pasionit të tij të madh për pikturën, të cilin me pas për arsye “biografike”, s’mundi ta realizonte kurrë.

Por kjo s’ish veçse fillimi. Unë as qe mund ta merrja me mend se obsesioni im për artistin francez, do më shoqëronte gjatë gjithë jetës e nuk do të ishte aspak e rastit çudia kur dy vjet pas rënies së regjimit komunist, tre gazetarë të një ekipi xhirimi të kanalit francez Antene 2 të cilët bujtën në shtëpinë time, do të habiteshin jo pak kur në xhamin e bibliotekës sime do të shihnin pikërisht portretin e Zherar Filipit, foto e bërë pak dite para vdekjes së tij ( e që unë e kisha vjedhur, nga një libër rusisht mbi kinemanë franceze, marre hua në bibliotekën kombëtare, atëherë kur isha student në Tiranë ).

E, teksa isha përhumbur krejt në përjetimin e atyre kujtimeve të largëta, pak nga pak, po i afroheshim edhe vendit për ku edhe ishim nisur. Në fakt, siç nisi të më tregonte Fransina, emri i fshatit Ramatuelle s’bënte pjesë në listën e vendeve në modë të Bregut të Kaltër. Para se Princi i Kinemasë të shkonte atje, për të bërë gjumin e tij të përjetshëm, në Francë pak njerëz e dinin që pak kilometra nga Saint - Tropez, ndodhej një fshat i zhytur mes gjelbërimit, me shtëpi të vogla si fole dallëndyshesh, ngjeshur fort pas njëra-tjetrën. Një kënd pothuajse i humbur, larg snobizmit të bregut të detit, ku pushojnë më së shumti pasanikë e njerëz të njohur të spektaklit e modës. Një fshat mbetur pothuajse si njëqind vjet më parë. Me çati e murre të vjetra, parvaze dritaresh plot mëllaga, me rrugë të ngushta e një shesh në qendër, gjithmonë pranë kishës. Një vend i qetë, ku fëmijët lozin duke lëshuar britma gazmore e ku pleq tipikë mesdhetarë që më kujtuan ata te bregdetit të Himarës, luanin atë lojën aq të njohur me topa metalikë, e cila në frëngjisht quhet “petankë”.

Për pak kohë mbritëm dhe u ndalëm në qendër të fshatit e, pasi gjetëm një cep të ngushtë për të parkuar makinën, u nisëm lart drejt një kodre duke marrë rrugën që çonte drejt varrezave të cilat prej vitesh qenë bërë një vend mjaft i njohur pelegrinazhi. Vdekja e papritur e Zherar Filipit, pas një ataku në zemër ( ndërkohë që vuante nga një kancer në mëlçi ), kish tronditur mbarë Francën. Në atë pasdite të largët të 25 nëntorit 1959, në Paris binte një shi i akullt. Lajmi i kobshëm, ish përhapur kudo me një shpejtësi të paparë. Menjëherë, në gjithë kinematë e kryeqytetit francez, ishin ndërprere seancat e shfaqjeve dhe qenë ndezur dritat. Nga megafonet, një zë i ngashëryer, fliste: Sot, në banesën e tij në rrugën Tournon, në moshën 37 vjeç vdiq Zherar Filip. Një habi, përzier me heshtje plumb e emocion të fortë, kish pllakosur të gjithë. Dhe, pastaj, sipas traditës së kinemave, mes ngashërimeve, kishin vazhduar projektimet e filmave. Bota e spektaklit kish renë në zi. Më pas, poeti i shquar Lui Aragon, kish shkruar: “ Engjëjt e muarnë atë në krahë dhe e çuan në qiellin e vendit ku ai kalonte pushimet, në Ramatuelle, pranë detit. Në mënyrë që ai të ishte aty, mes rërës dhe diellit, larg mjegullës, për të mbetur përjetësisht një provë e rinisë së njerëzimit. Dhe, kalimtari që do të shkojë pranë vendit ku ai prehet, do thotë: Jo, ai nuk ka vdekur ! Por, thjesht, nga që kish lojtur shumë në skenë, i duhej të shlodhej në një gjumë të gjatë “.

 

                                   Foto e fundit e Zherar Filip - tre dite para vdekjes

 

Kish qenë bashkëshortja Anë Filip, e cila kish çuar në vend amanetin e Zherar Filipit që ai të varrosej aty, në atë fshat të vogël e të humbur të Provansës, vend me të cilin qe lidhur ngushtë dhe që e donte pa masë. Sepse, ai e kish ndjerë veten gjithmonë banor të atij vendi, bir të tij e asnjëherë s’kish lenë aty përshtypjen e një parisiani në pushime. Në vilën e tij të vogël La Rouiellère, ai e ndjente veten në shtëpinë e tij, më tepër se kudo tjetër. Ishte aty, me gruan Anë dhe dy fëmijët që kish kaluar çastet me të lumtura të jetës. Vila, me muret e saj ngjyre rozë dhe dritaret e vogla, në të cilën shkohet mes një rruge gjarpëruese që çan mes vreshtash mbuluar me ngjyrën e arit përzier me nuanca bakri, tashmë është prej shumë vitesh e mbyllur.

... U shkëputa me padurim nga miqtë dhe ju afrova asaj copëze të vogël toke ku prehej artisti, i cili sipas dëshirës së shprehur prej tij qe varrosur aty, veshur me rrobat e Sidit. ( Sid - një nga rolet më të dashur e më të bukur të Zherar Filipit - personazh kryesor i pjesës me të njëjtin titull të Pierre Corneille, luajtur prej tij më 1951, në Festivalin e Avinjonit ). I heshtur u ula në gjunjë para varrit. Gjithë madhështia dhe lavdia e tij ishin aty, para syve të mi, të gdhendura mbi një pllakë guri ku qenë shkruar vetëm këto fjalë:

                                                GERARD PHILIPE
                                     4 décembre 1922
                                     25 novembre 1959

Përbri meje, brenda një vazoje bronzi, dikush kish vendosur një tufë me tulipanë të verdhë. Toka përreth ish zhavorrishte e thatë, por varri qe i blertë, mbushur plot me dredhkëla. Në dy anët, vareshin degë oleandre e, mbi të bënin hije një qepariz e një mimozë. Mbylla sytë për pak çaste e para syve më doli përsëri ajo “dritarja” e vogël, e cila shume vite të shkuara na lidhte aq shumë me boten magjepsëse të artit të shtatë. Ajo, salla e kinemasë së vjetër në lagjen Llonxhë në Vlorë, nga ekrani i vjetruar i së cilës vazhdonin të më vinin gjer aty në Ramatuelle, buzë detit të kaltër të Cote d’Azur, jehona e zërit dhe imazhi i Atij: Sidit, Fanfan Tulipanit, Zhyljen Sorelit, Fabricio del Dongos ...

E, për një çast mua m’u duk se, gjithçka që kisha përjetuar gjer atëherë, s’kish qenë gjë veç një ëndërr e bukur e plot dritë llamburitëse Një ëndërr tepër e largët ! Ashtu siç kish mbetur i largët por, medet dhe i afërt, kujtimi i asaj dore delikate e pothuajse fëmijërore e cila kish kapur dridhshëm dorën time, pikërisht në “prani” të Zherar Filipit tonë. Ai çast i pashlyer kurrë nga memoria, i cili kish bërë të vibronte si askurrë herë tjetër, gjithë trupin tim. Kish qenë e mbetej dëshira ime e madhe, të merrja një grusht dhè nga varri i Princit. Të  bëja timen, një pjesë të shuar të tij. Futa gishtat në tokë e mblodha pakëz nga ai vend i shenjtë. Pas disa ditësh, një pjesë të tij e mbylla në një shishe të vogël e ja dërgova Nirvanës në Shqipëri. Dhe nuk di në se ajo e ruan ende atë apo e ka flakur gjëkundi. Unë e kam dhe e mbaj gjithmonë, sikur të ruaja brenda vetes sime të mbyllura fort, gjithë kujtimet e një kohe e cila jetohet vetëm një herë e që s’kthehet kurrë më ...

 

                                          Simbad ne varrin e Zherar Filip - Ramatuelle 1997

 

Repost 0
23 septembre 2006 6 23 /09 /septembre /2006 08:44
                                      IRENE 
                               
( … Le récit ci-dessous "Irène", écrit en albanais, est une vraie histoire, vécue entre deux jeunes gens de différents pays : Simbad l'albanais et Irène la danoise. Ils se sont rencontrés une seule fois lors d'un chantier de construction, une rencontre qui n’a pas duré plus de vingt minutes. Elle faisait partie d'un groupe de jeunes marxistes-léninistes qui, venant d'un pays capitaliste, voulaient découvrir le "paradis" de l’Albanie socialiste et le "bonheur d'un peuple travailleur". Lui, étudiant, comme tous les universitaires, travaillait bénévolement pendant l’été, pour construire des ponts, des chemins de fer ou travailler dans l’agrumiculture… Vingt minutes pour se connaître et pour commencer une correspondance qui, hélas, n’a pas duré longtemps, car le régime interdisait tout contact avec le monde occidental "bourgeois, capitaliste, dégénéré et corrompu". Trente ans après arrivait la chute du communisme et le jeune albanais, déjà un homme de cinquante ans, partit à la recherche de son amie danoise. Il pensa jeter une "bouteille à la mer". Installé en France, il écrivit une lettre à son amie danoise, à son ancienne adresse. Bien sûr, elle n’habitait plus là, mais une vieille dame qui habitait dans cette maison reçut son courrier et eut la gentillesse de faire des recherches dans les "pages jaunes" du Danemark. La dame danoise, devenue réalisatrice de films, très connue dans son pays, fut surprise et ils reprirent contact. Puis, les deux amis se rencontrèrent après 30 ans à l’aéroport de Bordeaux …)
                                              ***
... Ajo qe ulur përballë meje. Ishim të dy në një bar pranë pyllit, në qytezën e qetë e plot gjelbërim të Gradignan-it dhe unë, ndjehesha i trullosur e s’u besoja syve. Vërtet, para meje qe ajo, Irena ? Vërtet a më benin sytë ? Ajo më shihte e përqendruar dhe buzëqeshte lehtë. Pa thenë asnjë fjalë. E mua, ajo atmosferë meditimi dhe heshtje, më dukej se shpërndante përreth nesh një dritë të ngrohtë mirësie, përzier me plot kujtime të largëta mjaft ngazëllyese.
Megjithë moshën paksa të kaluar, dukej se ajo s’kish ndryshuar shumë. Po ata sy. E, Fichier hébergé par Archive-Host.combrenda tyre, po ajo ngjyrë e dritë vezulluese. E kaltër. Ajo prerje fytyre. Nordike. E shihja e herë pas here pa ja ndarë sytë. E pastaj, për të mos t’a tepëruar, hidhja shikimin përtej vetratave prej xhami, aty jashtë ku rridhte qetësisht një përrua me ngjyrë të gjelbër e ku, një tufë rosash borë të bardha, rrëshqisnin butësisht e në paqë. Irenë ?! Ajo ish, vërtet, Irenë ? Nuk u besoja syve. Vërtet, ajo, e cila ndodhej në ato çaste para meje qe Irenë ? ...
S’kish kaluar veç gjysëm ore që ajo kish mbritur në aeroportin e Merignac-ut. Qe nisur që pa gdhirë nga Kopenhagen e, pasi kish bërë një pushim të shkurtër në aeroportin Charles de Gaulle në Paris, kish vazhduar udhëtimin me avionin e linjës drejt Bordosë. Aty ku e prisja unë. Në një takim të pa imagjinuar kurrë. Në diçka të ngjajshme me ato historitë e rralla që kemi lexuar dikur në librat tona të rinisë e që, kur i kujtojmë tani, na duken thjesht sajime të bukura të fantazisë.
Prej Irenës, nëpërmjet internetit kisha marrë një mesazh para një muaji ku, fare shkurt, ajo më shkruante : Vij në datën 5 tetor. Në orën 15 do të mbrij në aeroport. Adresën tende e kam por, po munde, hajde të më presësh vetë. Mezi pres të takohemi. Të përqafoj, Irenë. Pas kësaj, nuk di pse ajo s’ish bërë më e gjallë e, të them të drejten, nuk di pse kisha krijuar një farë dyshimi se mund të kish ndodhur që edhe t’a kish shtyrë për më vonë udhëtimin.
Dhe ja, para tridhjetë minutash, isha në aeroport. Në datën dhe orën e caktuar. Nxitova të isha aty sa më parë, me dyshime e parandjenja jo edhe aq të mira. Në ekranin e madh të hollit të tij qendror pashë me nxitim listat e avionëve të cilët sa kishin mbrritur e, pastaj, u drejtova drejt portës B ku ndodhej edhe dalja e pasagjerëve të cilët vinin nga Parisi. Matanë xhamave ndarës të sallës së pritjes, pranë elipsit rrotullues që sillte bagazhe të pafund, pashë një grumbull të madh pasagjerësh që zgjateshin për të marrë valixhet, çantat e torbat e tyre.
Ishin shumë njerëz e, mes tyre, qe pothuajse e pamunduar të shquaja se kush ishte mikja ime, Irenë. Për më tepër që, fotografia të cilën ajo m’a kish dërguar para një viti, ish një fotokopje e dobët e një shkrimi shoqëruar me portretin e saj, botuar diku në një gazetë apo revistë daneze. Por megjithatë, thashë me vehte, ndoshta kështu do të ishte edhe më mirë. S’do të doja, jo, s’do të preferoja në asnjë menyrë që takimi ynë i parë të bëhej thjesht me një shikim të largët. Mes për mes xhamave të trashë e të ftohtë. Ashtu në distancë...
Jo!... Më mirë do të qe të prisja aty, përballë morisë së pasagjerëve që delnin jashtë me nxitim të paduruar, duke tërhequr pas tyre valixhe e çanta me rrotëza. Dhe zura vend në një kend të dukshëm, ndeza një cigare e u mbështeta mbi një shtyllë reklamash prej duralumini. Kështu, i ndodhur në atë pozicion do të kisha mundesi që të vëzhgoja edhe më mirë gjithë portretet e grave që linin sallën e bagazheve, aty mes turmës gri ku mbizotëronin burrat. E teksa rrija ashtu, pashë një vajzë me kokë të qethur e cila vrapoi drejt meje e pastaj, pasi bëri një kthesë të vogël, i’u hodh në gjoks një djali me mjekër i cili priste përbri meje. Ai e kapi atë fort, e ngriti lart me krahët e tij gjithë muskuj, e pastaj e puthi gjithë epsh pa ja shqitur buzët.
- Bien !... - thashë me vehte në frengjisht - Po Irenë ?... Ku ishte Irenë?
U përhumba për një çast i kapërthyer nga copëza kujtimesh kur, ashtu si një figurë filmike flu e cila pak nga pak merr trajtat e saj normale sapo mbi të bie fokusi i saktë i projektorit, u shkunda e pashë të vinte drejt meje një grua e qeshur. Në raste të tilla, kur përreth teje ka me dhjetra persona që presin njerëz si puna ime, do të më duhej një sforco për të kuptuar në se ajo buzëqeshje më drejtohej mua apo e kundërta. E, në atë çast stepje, i cili nuk zgjati veç dy-tri sekonda ndjeva se truri im me një shpejtësi të hatashme, morri informacionin e duhur, e analizoi e pasi bëri verifikimin e Dyshimit nxorri konkluzionin e dha verdiktin :
- Po !... Ajo ishte Irenë !
Shkova drejt saj, pa as më të voglin hezitim dhe e pushtova në krahëror. Në fakt, nuk e di në se isha unë apo ajo, e cila bëri e para një gjest të tillë. Në fund të fundit kjo nuk kish rendësi. Di vetëm se, ne ishim përqafuar fort në krahët e njeri-tjetrit e unë, në ato momente, ndjeva shumë gjëra njëherësh. Për sa kohë ishim ashtu të bashkuar, në atë përqafim të gjatë e të përmallshëm, më kaluan para syve tridhjetë vjet ndarje. Fotografitë e albumit tim të viteve të rinisë. Letrat tona të pa fund. Shkrimi i saj i zgjatur e i përdredhur. Emri i saj i bukur, Irenë. Qyteti i saj Kopenhagen, Sirena e Andersenit e shumë gjëra të tjera. E, përveç kësaj, brenda meje, ndjeva edhe gjithe qenjen e saj. Shpirtërore e fizike. Flokët, faqet, frymën, trajtat e gjoksit e një pjesë të barkut që cikte lehtaz, por me ngulm, trupin tim... O Perendi, këtë nuk e kisha menduar kurrë. Jo, jo kurrë! Të takoja një njeri aq të dashur pas tridhjetë vjetësh? ... Pas një jete të terë ?! ...
- Irenë ? - pyeta.
Ajo u shkëput për një çast prej meje e bëri “po” me kokë.
- Irenë ? - pyeta unë përsëri.
- Oui ! C’est moi ! - qeshi ajo.
E përsëri një përqafim tjetër. I gjatë. Mes asaj përhumbje të embël e tepër të përmallëshme, ndjeva që dikush u përplas me ne, duke lenë pas një murmëritje zemërimi. Kjo gjë, më shtrëngoi t’i propozoj Irenës të uleshim në një stol, përbri nesh. Shkuam aty. Të heshtur. Pa folur asnjë fjalë. Vetëm duke parë njeri-tjetrin. Në një heshtje që desh të thoshte qindra fjalë. Pas pak i fola :
- On y va ?
- Oui ! - m’u përgjegj ajo, me fytyrën që i kish marrë aty këtu, ca njolla të kuqe.
Jashtë, ajri i freskët m’a hoqi disi zjarrin e emocioneve dhe gjeta mundësi e i dhashë kurajo vehtes, për të mos e humbur më tej torruan. Hodha valixhet në sediljen e pasme të veturës e, me pamje të shkujdesur ndeza makinën, futa biletën në portën e parkimit dhe prita një çast që trari i daljes të ngrihej për të vazhduar rrugën. Pastaj, ashtu, pothuajse pa folur përshkuam rreth 15 kilometra në autostradë e, unë, qëllimisht e drejtova makinën drejt Le cheval blanc, një bar në periferi të komunës së Gradignan-it. Këtë gjë e kisha menduar qysh më parë. Pra që t’a çoja Irenën së pari aty e, pastaj, në shtëpi. Sepse, natyrisht, fillimsht, dëshiroja të isha vetëm me të. E ndjeja të nevojëshme që së pari, të rrinim me njëri tjetrin. Vetëm. Sa e kisha pritur atë çast ! Të qendronim për herë të parë së bashku për të plotësuar sado pak, atë boshllëk të madh që kish krijuar ajo ndarje prej 30 vjetësh e ky takim fantastik, i paimagjinuar kurrë ...
 
                                                   °°°°°
... Irenën e kisha takuar vetëm një herë në jetën time. Në vitin 1969. Atëhere kur isha student. Pikërisht në Xibrakë, teksa ndodheshim në aksionin e ndërtimit të hekurudhës Elbasan - Prrenjas. Qe korrik e dielli digjte. Mbi trasenë e saj që vijëzohej si një pistë e verdhë pluhuri e balte përbri lumit Shkumbin, “vlonte“ puna. Një punë e lodhëshme, sidomos për shkak të vapës e cila mbas orës dhjetë të mengjesit, bëhej e padurueshme. E, mua, më vinte plasja që duke qenë nga një qytet bregdetar ku plazhi ish në kulmin e tij, më duhej të punoja “vullnetarisht“ e t’i kaloja pushimet në ca kapanonë si gazerma ushtarësh, në një vend pune të detyruar...
Në aksion ishim katër shokë të ngushtë. Vërtet një grup kompakt. “Grupi blu“. ( Na quanin kështu nga që mbanim këmisha blu ). Të pabindur e “rrebelë“, ne krijonim aty jo pak rrëmujë e mendjen e kishim më tepër për të tjera gjëra, se sa për punë. Unë, gjithsesi e mbaja vehten, për të qenë pak më i urtë se të tjerët. Kjo sepse, një vit më parë, isha përjashtuar nga aksioni i ndërtimit të hekurudhës në Gradishtë të Lushnjës, për shkak se pata bërë zgjimin e mengjezit duke dhënë nepërmjet Qendrës së Zërit, kengën Dalila të Tom Johnes. Por edhe të tjerët që benin pjesë në këtë ”grup”, nuk ishin më të pakët ...
Në një ditë të tillë të zakonshme e me një diell si saç përvëlues, ishim si zakonisht duke punuar në trase. Primo, shtynte mundueshëm karrocën mbushur plot dhé mbi ca dërrasa që çonin drejt trasesë, duke kenduar nenë zë refrenin e kengës së Bitëllsave " Let It Be " :
                                And when the broken hearted people
                                      Living in the world agree
                                    There will be an answer, 
                                                 Let it be ...

Ndërkohë që me tej, një shok tjetër, Ylli, sapo gjente rast shkëputej nga vendi i punës për t’u fshehur diku pas trasesë aty ku, në një fletorkë hidhte poezi pa fund për të dashurën e tij, nxenëse në Liceun Artistik. Pra, në një ditë të tillë monotone pamë që mes rrepeve, nga rruga plot pluhur që sillte drejt sheshit në qendër të kapanoneve, po vinte një autobus fringo i ri nga ata të Albturizmit. Kthyem sytë në atë drejtim e pamë me kërshëri :
- Janë të huaj - tha Primo - Shkojmë t’i shohim?
- Shkojmë - i’u përgjegja.
U drejtuam nga qendra, ndërkohë që prej autobuzit nisën të zbrisnin një grup të rinjsh të huaj. Një takim me të huaj?... Ky po që ishte një variacion i rrallë... Por, më tepër se kërshëria për ata që vinin nga jashtë, them se tek ne qendronte e fshehtë dëshira për të parë nga afër njerëz që vinin nga një “planet tjetër”. Djem e vajza te reja, veshjet e të cilëve edhe pse të thjeshta, na benin të endërronim. Pantallonat e tyre bluxhins të cilat për ne qenë diçka e parritëshëme e që nuk mendonim kurrë se mund t’i vishnim ndonjëherë.
Grupi i të huajve u shpërnda mes studentëve aksionistë e, sidomos, mes atyre të gjuhëve të huaja, të anglishtes e frengjishtes të cilët me ndrojtje, përfituan nga rasti për të venë në sprovë njohuritë e marra në leksione. U futa mes tyre edhe unë që me një frengjishte të çalë, nisa të pyes djathtas e majtas në se ndonjë prej tyre fliste në atë gjuhë. - Parlez-vous français? - i’u drejtova fare rastësisht një vajze me trup të hollë, flokë të verdhë e fytyrë të bardhë e të lëmuar.
- Oui !... Un petit peu ... - u përgjegj ajo me buzëqeshje të embël. E pyeta nga qe dhe si e kish emrin. Quhej Irenë e vinte nga Danimarka me një grup marksistë-leninistë. Por, s’patëm kohë të bisedonim gjatë sepse, pa kaluar as dhjetë minuta, nga autobuzi i tyre dikush thirri :
- Grupi të hypë në autobuz se do shkojmë për të ngrenë drekë ...
- Irenë ?... Dëshiron të këmbesh letra me mua?... Mund të më japësh adresën ?... - nxitova t’a pyes vajzën e porsa njohur.
- Sigurisht - tha ajo me me një shprehje kenaqësie.
- Oh, djall ! - thashë në çast me vehte - Po unë s’kam as laps e as ndonjë copë letër.
- Ej, ti !... M’a jep pak lapsin ! - i’u drejtova dikujt aty pranë që, me sa dukej, po bente të njejtën gjë që doja edhe unë. Po letër ? Letër ku të gjeja ?
- Kush ka një copë letër? - thirra.
- Një copë letër ?... Ja merr një copë nga “Zëri i Popullit”... tha dikush aty pranë duke më shpëtuar kështu nga situata. Irena vendosi letrën mbi gjunjë e me vështirësi shkroi adresën e saj. Pastaj, duke kërkuar ndjesë ajo më përshendeti, më dha miqësisht dorën e u drejtua nga autobuzi.
- Au revoir, Irène ! - përshendeta e, teksa ajo po largohej dhe unë e ndiqja nga pas me sy, mendova: Irenë... Sa vajzë e kendëshme !
Pastaj, i’u afrova autobuzit, pikërisht pranë sediljes ku ajo zuri vend. Irenë nxorri trupin nga dritarja e më kërkoi edhe një herë të falur që s’kishim mundur të flisnim pak më gjatë edhe pse ajo e dëshironte një gjë të tillë. Unë s’i fola, por shihja sytë e saj të kaltër, flokët e derdhur mbi supe e profilin tipik nordik.
- Au revoir ! - tha ajo me zë delikat si puhize ere, teksa autobuzi u tund e lëvizi nga vendi.
- Au revoir, Irenë ! - i fola edhe pse e dija që pas kësaj, s’do t’a shihja kurrë më. Sepse, isha më se i bindur, i sigurtë që ai ishte takimi i parë dhe i fundit me të. Porta e autobuzit u mbyll e ai u nis duke lëshuar pas një re pluhuri. E ndoqa me dhe ngrita dorën lart. Një dorë tjetër e një trup i dalë përgjysëm jashtë dritares së autobuzit, vazhdonte të më përshendeste gjersa imazhi i saj humbi dhe u tret tej, mes gjelbërimit të rrepeve, ashtu si një shami e valvitur lamtumire.
 
                                                  °°°°°°
... Irenës i’a dërgova letrën e parë mbas rreth një muaji. Fill pas pushimeve verore. Me një ankth padurimi për të marrë sa më shpejt një përgjigje prej saj. E nisa me vrull atë letërkëmbim e, këtë e them tepër sinqerisht, sepse kisha dëshirë të këmbeja letra me një vajzë të huaj e pastaj, sepse ajo shkruante frengjisht, një gjuhë të cilën e adhuroja e që i isha futur me shumë dëshirë e vullnet. E, pastaj i shkrova, sepse brenda meje kisha edhe atë dëshirën time magjike që të çaja një shteg i cili, në një farë mënyre mund të më lidhte sadopak me “botën matanë“. Por, kujdes!... Aso kohe, të bëje diçka të tillë qe vërtet marrëzi e rrezik i madh. Unë dija diçka rreth atij rreziku, por nuk e vrisja edhe aq tepër mendjen edhe pse kisha dëgjuar se korrespondenca me jashtëFichier hébergé par Archive-Host.com kontrollohej nga Sigurimi. Atehere isha i ri dhe shume gjera nuk i kuptoja ne thelbin e tyre. Por, në fund të fundit, justifikohesha unë, një të reje markiste-leniniste mund t’i shkruaja. E, ç’të keqe, kish në atë mes? Miqësinë me ta, Partia, e propagandonte për ditë ...
Irenë, m’u përgjegj pa vonesë. Me një frengjishte korrekte. Shumë më të mirë se ajo e imja. Me një shkrim të hapur e të përulur majtas. Me ca gërma të cilat s’e di pse, nga një herë më dukeshin si ujrat e një lumi i cili, çuditerisht, ikte mbrapsh e, herë të tjera, si degët e pemëve të xhveshura e të përthyera nga era e fortë e veriut nordik. Shkruaj ajo e shkruaj unë. Më tregonte për qytetin ku jetonte, Kopenhagen, e më pas edhe për jetën private.
Mbasi kaluan disa kohë, në njerën prej letrave të saj të shpeshta, Irenë më rrëfeu se kishte një vajzë katër vjeç e cila quhej Kamila. Hej dreq, thashë me vehte, s’e dija që ajo ish e martuar! Kjo gjë me habiti dhe, pse jo, në një farë menyrë edhe më pezmatoi. Ai lajm i trishtë, për shumë kohë, nuk m’u hoq nga mendja. I shkrova dhe e pyeta me takt se, përse nuk m’a kish thenë më parë një gjë të tillë. E, pastaj, vijoi përgjigja e saj: Jo, s’jam e martuar, por bashkëjetoj me një djalë. Bashëkjetoj ? E çdo të thoshte “bashkëjetoj“?... Si qe e mundur të bashkëjetoje me dikë, e të bëje bile edhe fëmijë, pa qenë i martuar ?... Jo, këtë, nuk arrija t’a kuptoja aspak ...
Shkruaj unë e pëgjigju Irenë... Shkruaj Irenë e përgjigju unë... Letrat e mia i dërgoja kryesisht me “kartelë“. Kjo do të thoshte që shpesh i nisja të shoqëruara me një lloj fletë-mandati ( avis de réception ), i cila i bashkangjitej letrës gjer në destination dhe, pasi firmosej nga marrësi, kthehej përsëri te dërguesi për të vërtetuar kështu mbritjen e saj të sigurtë. Edhe pse në ngushticë ekonomike, me shumë shtrëngesë i’a lejoja vehtes një luks të tillë. Kurseja nga buka, nga vajtjet në kinema apo nga ndonjë zbavitje tjetër. Dhe, e bëja këtë veprim nga që e dija se ato kontrolloheshin imtësisht aty ku duhej e duke vepruar ashtu, kisha një farë bindje se ato mund mbrinin pa probleme në dorën e saj.
Isha në vitin e fundit të studimeve e letrat që shkëmbeja me Irenën qenë bërë pothuajse të përjavëshme. Dhe, në menyrë që ato të mos binin në sy kur mbrinin në fakultet, mendova diçka të cilën me krenari, e quajta një gjetje krejt orgjinale. Mora vendimin e guximshëm të hapja një “kuti postare“ në Postën Qendrore në Tiranë. Kuti postare?... Ai shërbim postar qe krejt i panjohur për të gjithë e, aso kohe, me sa morra vesh më vonë atë e praktikonin kryesisht ambasadat e përfaqësitë e huaja. Kutia ime metalike mbante numurin 45 e ndodhej në fund të sallës qëndrore, në një korridor të vogel e të erret, në një bllok të veçantë ku qenë rradhitur si kasaforta të vogla, rreth 70-80 të tilla. Kisha edhe një çelës fare të vogël, të cilin m’a kishin dhenë në zyrën postare e që e mbaja gjithmonë me vehte, në një portofol që m’a kish dërguar dhuratë një shoqja ime nga Malta.
Në fakt, korrespondenca edhe pse ish një nga pasionet e mia të mëdha, nuk qe kush e di se çfarë për të pasur edhe një kuti postare. Letrat e mia kufizoheshin vetëm në tre-katër shokë që më shkruanin nga rrethet, pa përfshirë Irenën e një mike tjetër të ngushtë nga Malta, ( kjo e dyta ka një histori tjetër më vehte). Megjithatë, s’bënte vaki që çdo ditë të mos shkëputesha nga shëtitjet e mia të pafund rreth Pallatit të Kulturës, ( në një rrugë të zhurmëshme të cilën të rinjtë e Tiranës në zhargonin e tyre e quanin Broduej ), për t’i hedhur një sy kutisë. Fusja kyçin e vogël në bravë e shihja brenda saj me dridhje në trup e një ndjenjë që përmbante brenda saj: pritje, padurim, ankth e tepër emocion. Kjo qe ana sentimentale e asaj çka përjetoja unë e që ishte tepër e fortë. Por, ana tjetër, të cilën e harroja dhe e nenvleftësoja qe fakti se, një kuti e tillë postare ish më e rrezikëshme se sa vetë korrespondenca me një të huaj e se, duke bërë një veprim të tillë, në vend që t’i shpëtoja shiut kisha renë në breshër. Por, megjithatë, i vendosur dhe pa frikë vazhdoja ...
... Një ditë vjeshte, Irenë më dërgoi për herë të parë një fotografi të saj. Një portret bardhë e zi, stampuar në letër të hollë e të ndritëshme. Ajo buzëqeshte lehtë e përmbajtur. Kish një shikim të butë, të lehtë, të pastër, të cilin unë e gjeja si pakëz të trishtuar. Me flokët që i mbulonin gjysmën e fytyrës, nenë grafikën vezulluese të kartës fotografike e planeve e sfumuara prapa portretit të saj, ajo më ngjante si një sirenë përrallash nordike. S’di pse, atë foto të parë të saj, do të nxitoja t’a fusja në albumin e familjes, aty ku ndodhet edhe sot e kësaj dite. Thuajse ajo të ishte jo një mikja ime, por e të gjithëve...
Por, periudha më e vëshirë për korrespodencën time të adhuruar erdhi atëhere kur mbarova studimet e kur, si shpërblim për ”meritat” e mia, u emërova mësues në një fshat të humbur të Skraparit ku, natyrisht, mundësia për të vazhduar më tej letërkëmbimin me Irenën qe pothuajse krejt e pamundur. Kjo, ndër të tjera edhe për faktin se zyra postare më e afërt ndodhej një orë larg në kembë e ku jo vetëm nga fshati ku jetoja unë por nga gjithë zona përreth, askush s’merrte e dërgonte kurrë letra jashtë shtetit. Ish kjo arsyeja pse, për shumë kohë vrava mendjen se qysh do t’i a bëja e, më në fund, gjeta një rrugë zgjidhje orgjinale. Letrat, do t’i a nisja një shokut tim të ngushtë në Tiranë i cili do t’i fuste ato në një zarf tjetër e do i dërgonte pastaj, në adresën e Irenës në Danimarkë. Kështu bëra e, në një farë mënyre vazhdimi i letrave edhe pse u rrallua mjaft, nuk u ndërpre...
... Por, më vonë gjithëçkaje do t’i vinte fundi e kjo, ndodhi pikërisht në qytetin tim të lindjes. Isha me pushimet e verës kur, një ditë, im atë erdhi gjithë nerva në shtëpi e tha:
- Dëgjo, ti, djalë! Të kam thenë dhe herë të tjera të mos dërgosh më letra jashtë shtetit. Por ti s’ke degjuar. Unë gjer tani të kam toleruar. Tani s’ka më ... Hiq dorë nga ajo shoqja jote, se do të na futësh të gjithëve në burg...
E, ai më rrëfeu se si një i njohur i cili punonte në Sigurim, i kish thenë se duhej të ndërprisja urgjentisht letrat që dërgoja jashtë shtetit, ndryshe do të kisha pasoja jo vetëm unë por edhe gjithë familja. Ishte viti 1974, viti i Pleniumit të Zi të KQ të Partisë mbi “shfaqjet e huaja” e, njerëzit, të tmerruar nga frika dhe kërcënimet nuk guxonin të benin as gjestin më të vogël që nuk përputhej me “moralin komunist”. Këtë herë kish ardhur fundi. S’kisha më asnjë rrugëdalje. Kështu që letrave të Irenës, desha s’desha, u shtrëngova të mos u përgjigjem më. Ajo qe një goditje e fortë për mua. E shoqëruar me plot dhembje e pezm. Pas kësaj, ajo më shkrojti disa herë e pastaj duke mos marrë përgjigje prej meje, përfundimisht, heshti. Por, megjithë atë ndalim të detyruar e brutal, të cilin e quaja krim, humbje e padrejtësi të madhe, në rrjedhën e shumë viteve që pasuan, unë nuk e harrova kurrë Irenën deri sa ... 
                                                     °°°°°
... Dy fjalët deri sa të cilat deri diku, ndofta mund të intrigojnë lexuesin e këtyre rradhëve, nuk zgjatën as pesë e as dhjetë, por plot tridhjetë vjet. E, ngjarja, ndodhi kështu:
Në vitin 2001, u ktheva sërish në qytetin tim, pas shumë vitesh në egzil. Isha i dehur nga malli i ndarjes dhe mungesës së gjithëçkaje që kish të bente me jetën time të mëparëshme. Më kish marrë malli për miqtë, rrugët, detin dhe kodrat me ullinj. Në çdo kend të shtëpisë, shihja sende e objekte të cilat më ngjallnin kujtime të largëta, por të paharruara. Sidomos nga vitet e rinisë. Mes të tjerash, baulja prej druri e “arkivave”, e cila fshihte sekretet e mia e që, aty e tetëdhjtë vjet të shkuara, kish qenë arka e pajës së gjyshes sime. Ajo ndodhej aty ku e kisha lenë prej vitesh, në një kend të dhomës së vogël ku dikur flinin prindërit e mi. Nena ime e shtrenjtë e kish ruajtur atë me kujdes, për sa kohë që kisha munguar, duke e mbuluar atë me një stivë batanijesh, jorganë e shtroje të tjera.
Kisha menduar disa herë t’i hapja “arkivat” e mia, por pastaj kisha ndërruar mendje. Doja t’i lija të preheshin aty, të pangacmuara, ashtu si një varrezë ku është mbyllur trupi i një njeriut tonë të shtenjte. Por, nje paradite u mbylla në shtëpi dhe, mes mëdyshjes për t’a hapur a për t’a lenë të mbyllur ashtu siç kish qendruar për vite të tëra, nisa të heq me përdëllim e dhembje, njera pas tjetrës, shtrojet e vena mbi baule. Pastaj ngrita kapakun e arkës dhe hapa atë ku ndër vite të shkuara, kisha vendosur reliket më të zgjedhura e më të shtrenjta të rinisë. Baulja qe plot kuti kartoni ku ishin sistemuar me kujdes: blloqe shënimesh, togje letrash të lidhura me fjongo të holla të dalë boje, fotografi, kartë-postale, fatura, pusulla, poezi, përkthime, shenime të mbajtura në copa letrash, negativë filmash, koleksione pullash e monedhash e lloj-lloj sendesh të tjera.
Nisa t’i prek ato njëra pas tjetrës me dorë e t’i shihja me vemendje. Dhe, m’u duk se ato nuk ishin sendet e mia, por të dikujt tjetër i cili s’egzistonte më e që kish lenë pas vetëm hijen e egzistencës së tij. Prej togut të letrave e pusullave të lidhura me kujdes, nxorra një bllok të vogël e të zverdhur nga koha. Ishte një lloj “Agende“, nga ato ku mund të shkruhen jo më tepër se katër a pesë rrjeshta e ku shenohen ngjarjet më të veçanta të ditës. Hapa faqen e parë të tij dhe pashë shkrimin tim të imtë. Me gërma dore, kisha shkruar mbi të, emrin rrenqethës : “Golgota” e poshtë tij shprehjen përdëlluese “Eli, Eli, lama sabacathani” ( Jesus Christ ). Ishte ai, blloku im i shënimeve, ku kisha hedhur mbresa nga jeta ime. Jeta e një djaloshi në malet e Skraparit, gjatë viteve 1971 - 1972.
Vazhdova të shfletoj disa nga faqet e tij. Me gishta si të mpirë e sy të lodhur, lexova fraza të cilat, pastaj, më ktheheshin në imazhe të lëvizëshme. Nëpërmjet shenimeve, pashë se emri Irenë ishte i pranishëm shpesh herë. Në disa nga fletët e bllokut lexova:
13 janar 1971 - Bie borë. Prej dy ditësh, jemi pa drita, pa korrent elektrik. Spleen. Mërzitje. Sot i dërgova një letër Irenës...
2 mars 1971 - Mbasdite vazhdova leximet nga diksioneri“Larousse“ të cilin m’a kanë dërguar nga Tirana. Mes të tjerash, aty pashë edhe një foto të statujës së “Sirenës“ në Kopenhagen. Në mbremje, në një stacion francez ndoqa në radio emisionin “Non, je ne regrette rien ...“, dedikuar kengëtares së shquar, Edith Piaf.
28 mars 1971 - Ditë pranvere. Aty afër shkollës pashë që kanë çelur vjollcat. I dërgova letër Irenës.
31 mars 1971 - Jam me pushime në Vlorë. I dërgova letër Irenës.
3 prill 1971 - Sot i nisa një paketë të vogël Irenës. Brenda saj futa një libër me poezi të Migjenit në frengjisht, një album mbi artet figurative shqiptare si dhe një pjatë artizanale druri me motive të punuara në pirografi ...
... Për një çast, ndala leximin dhe aty në dhomë siç isha, i hutuar, i vetmuar e mes imazheve të kujtimeve të largëta, pyeta :
- Irenë, Irenë ?!... Ku ndodhesh tani, ti, Irenë ?... Ku ?...
Irena kish humbur përgjithmonë. Pa lenë gjurmë. Ose, më saktë, kisha humbur unë. Isha ndarë prej saj. Me shume dhimbje. E, qysh atëhere, kishin kaluar shumë vite e, natyrisht, unë s’dija asgjë për të. S’dija në se ishte gjallë a vdekur. Irenë i përkiste së kaluarës e ajo kish marrë fund, së bashku me atë vendimin e dikurshëm, të egër e të imponuar, për të mos i shkruar kurrë më. Po, ku ishte tani, Irena ? Ku ?... E, kur pak më pas hodha përsëri sytë mbi bllok e mes faqeve të tij pashë adresën e dikurëshme të saj, rashë në mendime. Me sy të ngulur mbi të, nuk e di pse çuditërisht, më shkoi në mendje një ide që s’e kisha menduar më parë. Po, sikur, të provoja t’i shkruaja një letër ?
Ti shkruaja mbas 30 vjetësh?... Po ku ?... Në adresën e saj të dikurëshme ? Po ajo ish marrëzi. Një veprim sa i kotë, aq edhe absurd. Jo, jo, nuk i’a vlente të bëja diçka të tillë ! Po mirë, po sikur t’a provoja ?... E çdo humbja?... Letra do të mbrinte në adresën e shënuar, s’do gjente njeriun e duhur e, ndofta, do të kthehej përsëri me shenimin: ”Person i panjohur në këtë adresë“. Por, po sikur të bëja diçka tjetër? T’i shkruaja një letër familjes që banonte në atë adresë e t’i lutesha të interesohej të gjente se ku ndodhej personi që kërkoja. Natyrisht, duke i shpjeguar mirë se kontaktet me të i kisha humbur jo nga mungesa e dëshirës apo pakujdesia, por se kisha qenë i detyruar ?...
... Pas u ktheva nga pushimet në qytetin tim të lindjes, për të rifilluar përsëri jetën në egzil, aty ku isha i shtrënguar të vazhdoja të qendroja për njëqind e një arsye, një ditë vendosa t’i shkruaj. Natyrisht, jo Irenës, sepse nuk besoja kurrë se ajo vazhdonte të jetonte në të njëjtin vend prej tridhjetë vjetësh, por familjes së panjohur, e cila banonte në atë adresë. Po ku ?... Në një vilë, në një rezidencë, në shtëpi private apo në një karavanë ? Unë dija vetëm adresën e saj të dikurëshme, por asgjë më tepër rreth vendit e kushteve të saj të banimit... Po, sikur, shtëpia ku ajo pat jetuar dikur të qe prishur e të mos egzistonte më... Po sikur, po sikur ? Kot i bëja ato hamendje. Në fund të fundit, pse t’a zgjasja ? Unë kisha vendosur. Do t’a shkruaja atë letër të bekuar. Të bëhej ç’të bëhej. Të paktën, ashtu do t’a ndjeja vehten të qetë e do thoshja: Pra, e bëra dhe atë përpjekje të fundit për të ngushëlluar vehten edhe pse, thellë në qenjen time e ndjeja se Irena kish humbur përgjithmonë. Por, përfundimisht, letrën e shkrova dhe e nisa...
... S’vonoi shumë dhe, ajo që nuk më kish shkuar në mendje kurrë, ajo që nuk shpresoja e s’e prisja, ndodhi. Në adresën time elektronike në internet, mbrriti një mesazh me incialet IWG. Teksti i tij, i cili më la pa frymë, ishte ky : “ I dashur Vasil... Ti nuk mund t’a marrësh me mend se ç’farë si une kam mbetur pa frymë, se ç’dridhje e ka përshkruar trupin tim, se ç’farë vibracioni kam ndjerë thellë në shpirt kur, mbremë, një zonjë e cila banon në shtëpinë ku unë kam qenë para tridhjetëvjetësh, më telefonoi duke me njoftuar se në adresën e saj, kish mbritur një letër të cilen ajo e kish hapur dhe kish mësuar se dikush, një mik i vjetër, kërkonte të dinte se ku ndodhesha unë. E pyeta atë se kush ishte dërguesi i saj e, sapo ajo shqiptoi emrin tend, mua sa s’më ra receptori nga dora. Nuk mund t’a besoja dhe ende nuk e besoj që ti mund të jesh aty e më kërkon. Jo, nuk mund t’a besoj ! Unë për vite të tëra të kam quajtur të humbur, në mos të zhdukur pergjithmonë. Diku në ndonjë kamp pune a në hapsanat e regjimit tuaj të egër. Ndofta edhe për shkak të letrave të mia... Më shkruaj... Më shkruaj... M’u pergjigj sa më shpejt që t’a di, të bindem se ti egziston vërtet. Që je ti, ai, i cili m’a ke dërguar atë letër...”.
                                                    °°°°°
... Irenë qe ulur përballë meje. Ishim të dy në një bar pranë pyllit, në qytezën e Gradignan-it e, unë, ndjeja brenda meje diçka të papërcaktuar, një ndjenjë të ndarë mes lumturisë dhe trullosjes. Dhe, edhe pse ajo ndodhej para meje, e gjallë e jo në endërr, prapë s’u besoja syve. Vërtet, ajo grua, me atë shikim e ngjyrë sysh që më sillte ndër mend detin e vendlindjes sime, ujrat e kaltra përballë ishullit grek të Korfuzit, ishte Irena ? Vërtet a më benin sytë ? Vërtet ishim bashkë, aty në "Le cheval blanc", në atë bar i cili mbante një emër i cili më krijonte imazhin e një kalërimi fantastik në kujtimet e së shkuarës? Sa e kisha pritur atë çast ! Të qendronim ashtu së bashku, për të plotësuar sado pak atë boshllëk të madh që kish krijuar ajo ndarje prej 30 vjetësh e për të përjetuar gjer në infinit atë takim fantastik e të paimagjinuar kurrë ...  
 
                                                         ( Shkruar nga Simbad Detari )
Repost 0